گروه مطالعات و تحقیقات دانش نفت بررسی کرد؛
آماده‌باش به کارت سوخت!

 

دانش نفت: درحالی که در سال‌های اخیر با غیر فعال شدن طرح سهمیه‌بندی بنزین، استفاده از کارت‌های سوخت عملا منتفی شده بود، گویا استفاده از این کارت‌ها برای متقاضیان سوخت‌گیری خودرو بار دیگر الزامی خواهد شد. این در حالی است که دولت پیش از این همواره بر حذف کارت سوخت به دلیل عدم کارایی آن تاکید کرده بود.

در همین حال، سخنگوی شرکت ملی پالایش و پخش فراورده‌های نفتی با تاکید بر این‌که استفاده از کارت سوخت الزامی خواهد شد، افزود: افرادی که فاقد کارت سوخت هستند باید به منظور جلوگیری از ایجاد مشکل نسبت به اخذ کارت سوخت اقدام کنند. زیبا اسماعیلی در جمع خبرنگاران با اشاره به قانون مصوب مجلس گفت: با توجه به این که قانون مصوب مجلس تاکید کرده است که سوخت گیری فقط با کارت سوخت امکان‌پذیر است و کارت سوخت جایگاه دار فقط برای موارد ضروری استفاده خواهد شد، مالکان خودروهایی که به هر دلیل فاقد کارت سوخت هستند باید به منظور جلوگیری از ایجاد مشکل نسبت به اخذ کارت اقدام کنند. وی با بیان این‌که برای زمان ازسرگیری استفاده از کارت سوخت زمان مشخصی تعیین نشده است، افزود: افرادی که فاقد کارت سوخت هستند باید برای اخذ این کارت به نمایندگی‌های پلیس+۱۰ مراجعه کنند

بر پایه این گزارش، دولت وقت ایران از تابستان ۱۳۸۶ با هدف کاهش مصرف بنزین و مبارزه با قاچاق سوخت، کارت سوخت را در اختیار خودروداران گذاشت و سوخت‌گیری را منوط به داشتن این کارت کرد. آغاز این طرح در آن هنگام با واکنش‌های منفی و ناآرامی‌هایی همراه بود تا جایی که تعدادی از پمپ بنزین‌ها در ایران به آتش کشیده شدند.

ماندن و یا رفتن کارت سوخت همواره به چالشی بین دولت و مجلس مبدل شده است. دولت یازدهم در شهریور ماه سال گذشته اصرار زیادی بر حذف کارت سوخت داشت. این مهم در مهر ماه سال گذشته عملا از سوی دولت ابلاغ نیز شد و محمدباقر نوبخت، سخنگوی دولت در نشست خبری روز سه‌شنبه ۱۳ مهر خبر داد که حسن روحانی، رییس جمهوری اسلامی، ابلاغیه حذف کارت سوخت را صادر کرده است.

اما مخالفان حذف کارت سوخت همواره معتقد بوده اند که این مسئله «موجب افزایش احتمال قاچاق می‌شود و حذف امکانات و تجهیزاتی که برای کارت سوخت در نظر گرفته شده بود هزینه‌هایی را بر کشور تحمیل می‌کند. این در حالی است که موافقان حذف کارت سوخت معتقدند؛ حفظ این کارت «توجیه اقتصادی ندارد» زیرا «بیشتر به یک شوخی شبیه است که بگوییم ابزاری که در شرایط دو نرخی برای تنظیم بازار و توزیع بنزین بوده، اکنون باعث صرفه‌جویی‌ می‌شود.

نگاهی به روند تقاضای بنزین طی 10 سال

روند تقاضای بنزین طی سال‌های 1375 تا 1385 همواره سیر صعودی داشته است؛ به‌طوری که میزان مصرف روزانۀ آن از حدود 33 میلیون لیتر در سال 1375 به 73.6 میلیون لیتر در سال 1385 افزایش یافت. با ادامه روند افزایش میزان مصرف و به تبع آن واردات بنزین در سال 1385 و همچنین قوت گرفتن زمزمه های تصویب طرح تحریم فروش بنزین توسط آمریکا، موضوع سهمیه بندی بنزین با استفاده از کارت سوخت در قانون بودجۀ سال 1386 تصویب و از 6 تیرماه همان‌سال اجرا شد. با اجرا شدن این طرح، روند فزایندۀ قاچاق و مصرف متوقف شد و در نتیجه واردات بنزین کاهش یافت. پس از لغو نظام سهمیه‌بندی در خرداد 94 و احتمال از بین رفتن سامانۀ هوشمند سوخت، مجلس شورای اسلامی با تصویب بند «ح» تبصرۀ 14 در قانون بودجۀ سال 95، استفاده از کارت سوخت و سهمیه‌بندی بنزین را الزامی کرد که با روی کار آمدن مجلس دهم، این بند از قانون حذف شد.این در حالی بود که روند روبه رشد واردات بنزین در سال‌های اخیر نشان می‌داد، همچنان خطر تحریم واردات وجود دارد و غفلت از نقش ابزارهای کنترلی در این شرایط عاقلانه نیست.

آخرین میزان تولید و واردات بنزین

میانگین واردات بنزین در هشت ماه امسال روزانه ١٣ میلیون لیتر و تولید بنزین کشور حدود ۷۸ میلیون لیتر در روز است. اگر تولید بنزین به طور میانگین ۷۵ میلیون لیتر در روز در نظر گرفته شود، قادر خواهیم بود مصرف داخلی بنزین که حدود ۷۵ میلیون لیتر (در ۶ ماه دوم سال) است را پوشش دهیم،البته تولید ۷۸ میلیون لیتری به معنای نبود نیاز به واردات بنزین نیست. زمانی واردات بنزین به معنای واقعی قطع می‌شود که کشور به صادر کننده بنزین تبدیل شده باشد و شاهرگ تحقق این هدف بهره برداری کامل از پالایشگاه ستاره خلیج فارس خواهد بود. در همین حال، ساخت پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج فارس در سال ١٣٨٥ کلید خورد، اما تحریم‌ها گریبان این پالایشگاه را گرفت و ساخت آن در دولت‌های نهم و دهم در دوران تحریم به دلیل نبود تجهیزات و سرمایه کافی به کندی پیش رفت. پس از برجام اجرای این طرح پالایشی شتاب گرفت و برخی واحدهای آن نظیر واحد تقطیر نیز در سال ٩٥ به بهره برداری رسید.با  بهره‌برداری کامل از پالایشگاه ستاره خلیج فارس، علاوه بر اینکه ایران از نظر تامین بنزین مورد نیاز کشور خودکفا می شود، به صادرکننده بنزین نیز تبدیل خواهد شد. فاز یک این طرح به همراه واحدهای یوتلیتی، مخازن و جانبی ۱۰ اردیبهشت ماه امسال با حضور رئیس جمهوری به بهره برداری و اکنون تولید مستمر رسیده است.قرار است با راه‌اندازی کامل این پالایشگاه روزانه ٣٦٠ هزار بشکه معیانات گازی از طریق خط لوله از عسلویه به این پالایشگاه منتقل شود و بدین ترتیب روزانه٣٦  میلیون لیتر بنزین، ١٤ میلیون لیتر گازوییل و سه میلیون و ٣٧٠ هزار لیتر سوخت جت به میزان تولید فرآورده های نفتی کشور اضافه شود.بر اساس این گزارش، برآوردهای انجام شده حاکی از آن است که راه‌اندازی فاز سوم پالایشگاه میعانات گازی ستاره خلیج فارس به سرمایه ایی کمتر از ۱۰۰ میلیون یورو نیاز دارد. در حال حاضر پالایشگاه ستاره خلیج فارس به تولید روزانه ۱۲ میلیون لیتر بنزین یورو ۴ رسیده است و قرار است فاز دوم این پالایشگاه برای تولید زودهنگام آماده شود. سهم پالایشگاه ستاره خلیج فارس در افزایش تولید بنزین کشور بسیار مهم است. این پروژه با راه‌اندازی فاز دوم به درآمد خوبی خواهد رسید که می تواند سرمایه راه اندازی فاز بعدی را تامین کند.

به هر تقدیر، میانگین واردات بنزین در هشت ماه امسال روزانه ١٣ میلیون لیتر بوده است که قسمت اعظمی از این واردات در ۲ ماه اخیر، صرف افزایش حجم ذخیره‌سازی‌های راهبردی شده است.در حال حاضر تولید بنزین کشور حدود ۷۸ میلیون لیتر در روز است. اگر تولید بنزین به طور میانگین ۷۵ میلیون لیتر در روز در نظر گرفته شود، قادر خواهیم بود  مصرف داخلی بنزین که حدود ۷۵ میلیون لیتر (در ۶ ماه دوم سال) است را پوشش دهیم در حال حاضر در پالایشگاه‌های اراک، تبریز، اصفهان و ستاره خلیج فارس بنزین یورو ۴ تولید می‌شود، روزانه ظرفیت تولید حدود ۴۱ میلیون لیتر بنزین یورو ۴ در این پالایشگاه ها وجود دارد که حدود ۲۳ میلیون لیتر آن در کلانشهرهای کشور توزیع می‌شود.میانگین مصرف بنزین به دلیل آغاز فصل سرما و کاهش مسافرت‌ها در ۶ ماه دوم همیشه کمتر از ۶ ماه نخست سال است. میانگین مصرف بنزین کشور در ۶ ماه ابتدایی امسال ۸۱,۷ میلیون لیتر در روز بوده که این مقدار در ۶ ماه دوم به روزانه ۷۵ میلیون لیتر کاهش پیدا کرده است.البته از آنجایی که اقدام‌هایی نظیر تعمیرات اساسی پالایشگاه‌ها باعث کاهش تولید بنزین در کشور می‌شود تولید ۷۸ میلیون لیتری به معنای نبود نیاز به واردات بنزین نیست. زمانی واردات بنزین به معنای واقعی قطع می‌شود که کشور به صادر کننده بنزین تبدیل شده باشد.طبق بررسی‌های انجام شده، با راه‌اندازی فاز دوم پالایشگاه ستاره خلیج فارس، تولید بنزین کشور به وضع پایداری دست خواهد یافت. البته رشد مصرف سالانه که حدود ۶ تا ۷ درصد پیش بینی شده در به تحقق پیوستن این موضوع تاثیر نیست.

به هر تقدیر، با جدی تر شدن عدم افزایش قیمت حامل های انرژی از جمله بنزین در سال 97، از اکنون تدبیرپردازان تولید و توزیع سوخت کشور در حال چاره اندیشی برای مدیریت افزایش مصرف فرآورده ها هستند تا کشور و اقتصاد از این بابت ضرری را متحمل نشود.  

جمعه 15 دی ماه 1396
امانت داری و اخلاق مداری
استفاده از این مطلب فقط با ذکر منبع مجاز است.