آدرس غلطی به نام کارت هوشمند سوخت!

جالب است که برای صحت ادعای خود به آغاز اجرای طرح سهمیهبندی بنزین استناد میکنند که در آن دوران هم مصرف بنزین و هم قاچاق بنزین کاهش یافته است. هرچند اعتقاد دارم قاچاق، از آنجا که قاچاق است و از مبادی غیررسمی انجام میشود، آمار قابل استنادی نمیتواند داشته باشد، اما حتی اگر در مقطعی هم قاچاق بنزین کاهش یافته باشد، دلیلش عدم عرضه بنزین با قیمت آزاد بود. یادمان هست که تا مدتها پس از آغاز طرح سهمیهبندی بنزین، دولت بنزین آزاد در اختیار مردم قرار نمیداد و همین موضوع سبب کاهش شدید آمار مصرف شد و بعد که توزیع بنزین آزاد اضافه شد، باز هم مصرف و قاچاق بنزین – بر مبنای همان منابع آماری همیشگی – افزایش یافت. اعتقاد دارم یکی از بهترین تصمیم‌های بیژن زنگنه پس از بازگشت به وزارت نفت، حذف اجباری بودن کارت هوشمند بنزین بود. کارتی که فواید آن به مراتب کمتر از دردسرهای آن است و در هیچ جای جهان، عرضه بنزین به این شیوه، انجام نمیشود. البته طبیعتا در مورد قیمت بنزین یا تصمیمات کلانی همچون سهمیهبندی بنزین یا موارد مشابه، به دلیل حساسیتهای کاذبی که این موضوع ایجاد کرده، دولت و حتی شورای عالی امنیت ملی دخیل هستند و وزارت نفت مجری تصمیمات است؛ حتی اگر با آن چندان موافق نباشد که البته من در این مورد اطلاع دقیقی ندارم. اما پیرو همان تصمیم اولیه وزارت نفت برای حذف کارت هوشمند بنزین، اعتقاد دارم کسانی که ادعا میکنند بازگشت کارت هوشمند بنزین موجب کاهش قاچاق سوخت میشود، آدرس غلط به مردم میدهند. اجازه دهید چند اظهارنظر و شاهد عینی را مرور کنیم.به تازگی حمیدرضا دهقانی‌نیا، سخنگوی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز گفته : «روزانه ۱۱.۵ میلیون لیتر سوخت از کشور قاچاق می‌شود، ۸۵ درصد از قاچاق سوخت روزانه، نفت گاز و بقیه نفت سفید، نفت کوره و بنزین است». دقت کنید! ۸۵ درصد قاچاق سوخت مربوط به گازوئیل است و یک نکته جالب‌تر: عرضه نفت‌گاز در کشور با کارت هوشمند انجام میشود! هفته گذشته مهدی ایوبی، معاون سابق ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز در مطلبی نوشت که «سهمیهبندی مجدد بنزین و صدور کارت هوشمند سوخت اگرچه میتواند سهم اندکی در پیشگیری از عرضه بی‌رویه و قاچاق سوخت داشته باشد، اما این رویکرد که سهمیهبندی و توزیع کارت هوشمند سوخت سبب کاهش عمدهای در حجم قاچاق سوخت و فرآوردههای نفتی شود، از ناآشنایی سیاستگذاران از دلایل اصلی و روند رو به رشد قاچاق سوخت در دو دهه اخیر حکایت دارد... قاچاق روزانه ۳۰ میلیون لیتر فرآوردههای نفتی در سالهایی اتفاق افتاده که نظام سهمیهبندی و کارت هوشمند در توزیع انواع سوخت اعمال شده است».در واقع دو مسئول سابق و کنونی در ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز، در تاثیر اندک کارت هوشمند سوخت در کاهش قاچاق سوخت با هم نظری یکسان دارند. ضمن این‌که بخش اعظم قاچاق سوخت مربوط به گازوئیل است که اتفاقا سهمیهبندی شده و باز هم بخش مهمی از قاچاق سوخت، در استان سیستان‌وبلوچستان در مرزهای شرقی کشور انجام میگیرد که آنجا نه تنها گازوئیل، بلکه بنزین هم سهمیهبندی است! هرچند آمار قاچاق سوخت چندان قابل استناد نیست، اما اصل موضوع قاچاق سوخت را نمیتوان انکار کرد. با این حال باید در نظر داشته باشیم قاچاق سوخت عموما به صورت سازمان‌یافته انجام میشود و اتفاقا سهمیهبندی بنزین، ترغیب‌کننده افزایش قاچاق سوخت در سطح خرد و بین مصرف‌کنندگان است و به تبع آن، طرحهایی همچون آنچه مرکز پژوهش‌های مجلس درباره تخصیص سهمیه بنزین به همه خانوارها یا همه مردم ارائه داده، با وجود ظاهر جذابش، حکم همان چاه ویل پرداخت یارانه نقدی را دارد که هیچوقت پر نمیشود و به جز ضرر، چیزی ندارد.خلاصه آن‌که کارت هوشمند سوخت، تاثیر چندانی در کاهش قاچاق ندارد و تا زمانی که حساسیت برای قیمت بنزین، بیشتر از حساسیت برای قیمت لبنیات و هزینههای بهداشت و درمان و یارانههای ضروری باشد و تا زمانی که به جای تسهیل واردات خودرو و کیفیسازی خودروهای تولید داخل و تقویت ناوگان حمل‌ونقل عمومی، سهمیهبندی بنزین را راهحل تمام مشکلات بدانیم، این مسیر اشتباه پرداخت یارانه برای سوخت، ولو برای سوخت سهمیهای ادامه خواهد داشت.

جمعه 14 دی ماه 1397
امانت داری و اخلاق مداری
استفاده از این مطلب فقط با ذکر منبع مجاز است.