شرکت ملی گاز ایران موثرترین صنعت موجود کشور در زمینه حمایت از محیط زیست ملی و بین‌المللی

در ازای هرمتر مکعب گاز طبیعی جایگزین شده در بخش‌های مصرف‌کننده مانند خانگی تجاری، صنایع عمده و نیروگاه‌ها، یک لیتر فرآورده نفتی که از حیث آلایندگی جزء عمده‌ترین دلایل انتشار آلاینده در محیط زیست شهرها و روستاها است با یک متر مکعب سوخت سبز جایگزین می‌شود. با در نظر گرفتن حجم گاز تامین شده در کشور در سال 97 به میزان 200 میلیارد متر مکعب؛ این رقم جایگزین 200 میلیارد لیتر فرآورده نفتی یا حدود 1.2 میلیارد بشکه نفت خام (روزانه حدود 3.3 میلیون بشکه معادل نفتخام) شده است. برآوردهای انجام شده نشان می‌دهد تامین این میزان گاز طبیعی در سبد انرژی مصرفی کشور منجر به کاهش انتشار حدود 120 میلیون تن معادل دی اکسيد کربن گازهای گلخانه‌ای به اتمسفر بوده است که با در نظر گرفتن این رقم، باید شرکت ملی گاز ایران را موثرترین صنعت موجود کشور در زمینه حمایت از محیط زیست ملی و بین‌المللی قلمداد کرد.

شرکت ملی گاز ایران طی سال‌های گذشته با تسریع در برنامه‌های گازرسانی به شهرها و روستاهای باقیمانده، هم اکنون حدود 98 درصد شهرها و 79 درصد روستاهای قابل گازرسانی را تحت پوشش شبکه ملی گاز قرار داده است. براساس برآورد منابع مختلف، سهم گاز طبیعی از مجموع سبد ملی انرژی بین 75-80 درصد است. این در شرایطی است که در سطح بین‌المللی سهم گاز طبیعی به عنوان مناسب‌ترین سوخت فسیلی از نظر انطباق با استانداردهای زیست محیطی در سال 2018، کمتر از 24 درصد بوده است.

طی سال‌های اخیر سهم گاز طبیعی در سبد انرژی مصرفی کشور همواره رو به رشد بوده است. به طوری که از سال 90 تا کنون، تامین گاز با نرخ رشد متوسط سالانه 4.6 درصد افزایش یافته است. این میزان افزایش در تامین و تولید گاز که مستلزم میلیاردها دلار سرمایه‌گذاری در زنجیره ارزش گاز طبیعی از جمله مخازن گازي، پالایشگاه‌ها، خطوط انتقال فشار قوی، شبکه‌های توزیع گاز شهرها و روستاها و تاسیسات ذخیره‌سازی گاز طبیعی بوده است، موجب کاهش انتشار سالانه 6 میلیون تن معادل دی اکسید کربن انواع گازهای گلخانه‌ای در کشور شده است.

مصرف گاز در بخش نیروگاهی یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه صنعت گاز در کشور است. صنعت گاز در سال 97 حدود 70 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی به عنوان سوخت نیروگاه‌ها تامین کرده است که این رقم شاهد رشد سالانه‌ای معادل 8.5 درصد از سال 90 تا سال 97 بوده است. جایگزینی مستمر گاز طبیعی در بخش نیروگاهی که سهمی مهم در تامین هوای پاک کلانشهرهای کشور در سال های اخیر داشته است با جايگزيني به جاي نفت گاز و مازوت، بطور متوسط موجب کاهش انتشار سالانه 3 میلیون تن معادل دی اکسید کربن گاز گلخانه‌ای در فضای شهرها شده است. به این رقم باید 8 میلیارد متر مکعب گاز تامین شده در بخش حمل و نقل در سال 97 را نیز افزود که علاوه بر افزایش امنیت عرضه انرژی و متنوع سازی سبد سوخت بخش حمل و نقل، موجب کاهش حدود 1 میلیون تن معادل دی اکسید کربن گازهای گلخانه‌ای در هوای شهرها و روستاهای کشور شده است.

طی سال‌های اخیر بسترهای قانونی مناسبی برای جایگزینی گاز طبیعی در سبد سوخت ملی ایجاد شده است که بند "ق" تبصره 2 قانون بودجه سال 1393 کل کشور و نیز ماده 12 قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر از مهم‌ترین قوانین مورد استفاده در بخش انرژی کشور بوده‌اند. با استفاده از ظرفیت‌های قانونی این مواد، حدود 3 میلیون خانوار در سطح کشور تاکنون از گاز طبیعی برخوردار شده و سوخت مایع از سبد انرژی مصرفی این خانوارها حذف شده است. این ظرفیت قانونی در بخش تامین گاز نیروگاه‌ها نیز مورد استفاده قرار گرفته و انتظار می‌رود میزان کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از جایگزینی گاز در بخش نیروگاهی با استفاده از تسهیلات ماده 12 قانون رفع موانع تولید در سال 98، به حدود یک میلیون تن معادل دی اکسید کربن بالغ گردد. ظرفیت قانونی مزبور در حوزه گازرسانی به صنایع نیز منجر به افزایش سهم گاز طبیعی در صنایع عمده کشور شده است، به طوری که در سال 97 حدود 62 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی در بخش صنایع عمده تامین و مصرف شده است.

با این حال صنعت گاز به عنوان یکی از اجزاء صنعت نفت و گاز از ویژگی‌های این صنعت مستثنی نیست و سوزاندن بخشی از گازهای تولیدی در مشعل (فلر) بنا بر مشکلات طراحی، ساخت و برخی تنگناهای فرآیندی در پالایشگاه‌های گاز جریان دارد. براساس داده‌های منتشره از منابع معتبر بین‌المللی، میزان گازهاي فلر در پالایشگاه‌های گازی کشور در سال 2016 رقمی معادل 6.4 تن به ازای هر 1000 تن محصول تولیدی بوده است. این رقم در منطقه خاورمیانه بطور متوسط به همین میزان و در کشورهای عضو شوروی سابق حدود 11.7 تن بوده است. با این وجود برنامه‌ها و اقدامات موثری در زمینه مهار گازهای مشعل در سال‌های اخیر صورت گرفته است که بخش مهمی از آن مبتنی بر الزامات قانونی و تعهدات ملی صنعت گاز به تحقق اهداف این بخش بوده است. بر اساس ماده 48 قانون برنامه ششم توسعه، واگذاری بازيافت 90 درصد گازهای ارسالی به مشعل تا پایان برنامه ششم توسعه پیش‌بینی شده است که شرکت ملی گاز ایران با فراهم ساختن زیرساخت‌های لازم در این خصوص بسمت تحقق این هدف حرکت کرده است. تدوین شیوه‌نامه گازهای فلر که مراحل نهائی ابلاغ آن در شرکت ملی گاز ایران در دست انجام است، یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های قانونی مورد نیاز به منظور تحقق این هدف محسوب می‌شود. با برنامهریزیهای صورت گرفته در سالهای گذشته حجم گاز فلر در پالایشگاههای اول تا پنجم پارس جنوبی از حدود 3 میلیارد متر مکعب در سال 87 به کمتر از 800 میلیون متر مکعب رسیده است. برنامه بلندمدت صنعت گاز در این خصوص، اجرای سند راهبردی کاهش آلودگی عسلویه و کاهش 75 درصدی گازهای فلر و نهایتا تحقق کاهش گازهای ارسالی به مشعل به صفر (zero flaring) است.

از سوی دیگر شرکت ملی گاز ایران، بهره‌برداری از یکی از گسترده‌ترین شبکه‌های انتقال فشار قوی گاز در سطح جهانی را بر عهده دارد. طول خطوط انتقال فشار قوی گاز کشور بیش از 38 هزار کیلومتر است که با توجه به پراکندگی قابل توجه شبکه در جغرافیای متنوع کشور، بخش مهمی از انتشار گاز به محیط زیست می‌تواند از طریق این شبکه صورت  بگیرد. در این خصوص شرکت ملی گاز ایران از طریق تامین تجهیزات مورد نیاز تشخیص و اندازه‌گیری میزان و حجم نشر از بلودان‌ها، شناسائی و اندازه‌گیری نقاط بلودان دارای نشر به همراه تدوین اقدامات بهبود و نیز پایش نقاط تخلیه در عملیات‌ها توانسته است اقداماتی اساسی برای کاهش حجم انتشار گاز از بخش انتقال فشار قوی گاز به انجام برساند.

حوزه توزیع گاز طبیعی از دیگر مبادی انتشار متان است که با توجه به گستردگی بسیار شبکه‌های توزیع گاز در سطح شهرها و روستاها و وجود بیش از 23 میلیون مشترک در سراسر کشور، نقش عمده ای در انتشار و هدرروی گاز دارد. بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد که سهمی معادل 89 درصد از مجموع انتشار گاز در بخش توزیع، ناشی از تجهیزات مشترکین است که رگولاتورها در اين میان سهم عمده را بر عهده دارند. به این منظور و با هدف کاهش انتشار گاز از رگولاتورهای بخش توزیع، طرح نصب اتصالات پس از رگولاتور و کاهش تنش‌های ناشی از عدم هم‌راستائی در اتصالات انشعابات جدید به مورد اجرا درآمده است که با اجرای این طرح و نصب سالانه حدود 450 هزار انشعاب جدید، کاهش انتشار به میزان حدود 1.2 میلیون تن معادل دی اکسید کربن و نیز کاهش هدررفت حدود 65 میلیون متر مکعب گاز از رگولاتورهای بخش خانگی تجاری را شاهد خواهیم بود.

با مجموع تمهیدات پیش‌بینی شده در حوزه‌های انتقال و توزیع گاز طبیعی، سهم گازهای محاسبه نشده در مجموع گاز تامین شده در زنجیره ارزش گاز کشور که عمدتا ناشی از گازهای منتشره بدلیل ونت و نشتی، عدم کالیبرسیون و خطای تجهیزات اندازه‌گیری و سرقت گاز می‌باشد از بیش از 7 درصد در ابتدای دهه 90 به حدود 4 درصد در سال 97 بالغ شده است. کاهش این رقم به معنای بازگشت و احتساب میلیاردها متر مکعب گاز طبیعی در سبد سوخت مصرفی سالانه کشور است.

با در نظر گرفتن اهم فعاليت ها و اقدامات انجام شده مي توان تصريح كرد كه شرکت ملی گاز ایران طی بیش از 5 دهه فعالیت خود با افزایش سهم گاز طبیعی در سبد انرژی مصرفی کشور، یکی از مهم‌ترین حامیان محیط زیست در مقیاس ملی و جهانی بوده است و برنامه‌های این شرکت در زمینه توسعه و ارتقاء عوامل سازگاری با محیط زیست در مجموع فعالیت‌های زنجیره گاز، همیشه جايگاهي مهم در راهبردهای کلان این شرکت داشته است. ضمن اينكه انتظار می‌رود با حمایت‌های قانونی و مالی لازم از سوی وزارت نفت و دولت، این شرکت بتواند در جهت سبزتر شدن هرچه بیشتر سبد انرژی کشور گام‌های موثرتری بردارد.

 

یکشنبه 28 مهر ماه 1398
امانت داری و اخلاق مداری
استفاده از این مطلب فقط با ذکر منبع مجاز است.