Daneshenaft logo
یکشنبه 31 تیر ماه 1397 | ثبت نام | ورود | کاربر مهمان 
صفحه پرینت ارسال به دوستان
شنبه 10 تیر ماه 1396 | کد مطلب : 10953
غفلت از توسعه انرژی های تجدیدپذیر در کشور جایز نیست؛
برنامه ششم توسعه و نقش انرژی‌های پاک در تولید و تامین انرژی
دكتر سید عبدالجلیل رضوی، كارشناس ارشد انرژی

موضوع استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر، نیازمند فرهنگ‌سازی است و در این زمینه، پیش از هر چیز باید به ایجاد یک فضای امن اقتصادی برای سرمایه‌گذاران پرداخت

 دانش نفت: استفاده از انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر در دنیا هر روز ابعاد جدیدی به خود می گیرد که این مهم می تواند در آینده تقاضا برای انرژی های فسیلی را به شدت تحت تاثیر خویش  قرار دهد. سمت و سوی کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته و حتی دارندگان نفت جهان به انرژی های تجدید پذیر این واقعیت را پیش رویمان قرار می دهد که شاید به زودی به پایان عصر انرژی های فسیلی نزدیک می شویم که این مهم برای کشورهایی که اقدام ملموسی برای توسعه انرژی های پاک نکرده اند، یک خطر بالقوه و یک چالش جدی به حساب می آید. 

به عنوان نمونه، فرانسه در یک اقدام عملی، صدور مجوز برای اکتشاف نفت و گاز را به عنوان بخشی از گرایش به سمت انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر تحت هدایت دولت امانوئل ماکرون، متوقف می‌کند. نیکولاس هولوت، وزیر «تغییر گرایش اکولوژیکی» فرانسه گفته که قانون این امر در پاییز صادر خواهد شد و دیگر هیچ مجوز کاوشی برای هیدروکربن‌ها صادر نخواهد شد. این وزیر که قبلا به دلیل فعالیت‌های زیست محیطی و مستندهای طبیعت‌اش در فرانسه مشهور شده بود، همچنین طرح‌های پیشنهادی‌ای برای افزایش مالیات بر دیزل و تسریع تصمیم‌گیری‌ها برای کاهش آلایندگی را ارائه کرده بود. در حال حاضر در حدود ۷۵ درصد از الکتریسیته فرانسه با نیروگاه‌های هسته‌ای تامین می‌شود که این صنعت باعث اشتغال ۲۰۰ هزار نفر شده است و توسط نظارت‌های دولتی اداره می‌شود. بر این اساس، سال گذشته قانونی در این کشور تصویب شد که طبق آن باید میزان استفاده از انرژی هسته‌ای تا سال ۲۰۲۵ به ۵۰ درصد کاهش یابد و با در نظر گرفتن احتمال افزایش بیکاری تعیین شد که فعلا تا ۲۰ راکتور تعطیل شوند اما در این سوی دنیا و در همسایگی خودمان هم خبرهایی هست. شرکت برق مناطق روستایی عمان (Raeco) احتمالا تا پایان سال برای ۱۱ پروژه انرژی تجدیدپذیر که قرار است در این سلطان نشین اجرا شوند، مناقصه برگزار خواهد کرد. صالح الرومهی، مدیرعامل شرکت Raeco گفته که این اقدام در راستای استراتژی این شرکت برای افزایش استفاده از انرژی تجدیدپذیر در عمان انجام می‌گیرد و این شرکت به عنوان یکی از نخستین شرکت‌هایی که استفاده از انرژی خورشیدی را برای جایگزین کردن با نیروگاه‌های دیزلی گران و آلاینده آغاز کرد، مطالعات امکان سنجی در ۱۱ محل مختلف در عمان را برای پیاده سازی سیستم‌های انرژی هیبریدی در این کشور آغاز کرده است. این شرکت تامین ۲۵ درصد از انرژی مورد نیاز از طریق منابع تجدیدپذیر را هدف گذاری کرده است. بر این اساس، برخی دیگر از کشورهای عضو اوپک هم به صرافت افتاده و فعالیت های مهمی را در این باره آغاز کرده اند. در این میان، اقدامات امارات عربی متحده و عربستان سعودی در توسعه انرژی های پاک از دیگر کشورها برجسته تر است. به عنوان مثال و بنا بر گزارش Renewable Energy World ، اداره آب و برق دبی، DEWA، اولین نیروگاه برق‌آبی کشورهای عرب حاشیه خلیج‌فارس را راه‌اندازی خواهد کرد. این نیروگاه ۲۵۰ مگاوات ظرفیت دارد و در بخشی از عملیات خود از انرژی خورشید بهره خواهد برد. این تاسیسات جدید یکی از چند پروژه‌ جدیدی است که DEWA به عنوان بخشی از برنامه توسعه جامع «حتی» مطرح کرده است. برطبق اعلام DEWA این نیروگاه در عرض پنج سال تکمیل خواهد شد. یکی دیگر از پروژه‌های DEWA راه‌اندازی ایستگاه‌های شارژ خودروهای برقی در پروژه «حتی» و استفاده از صفحات خورشیدی بر روی پشت‌بام خانه‌ها برای تولید برق از انرژی خورشید است. نکته قابل توجه آنکه؛ این پروژه‌ها ۲۰۰ شغل دائمی، فنی، اجرایی و عملیاتی در «حتی» ایجاد خواهد کرد. ۳۰۰ شغل دیگر نیز از طریق مرکز بازدید به وجود می‌آید که از طریق تاسیسات جذب توریست ایجاد می‌شود. بیش از دو هزار شغل دیگر هم در فاز راه‌اندازی به وجود می‌آید. بر این اساس، این پروژه‌های جدید، بخشی از برنامه‌های DEWA  برای تکمیل استراژی انرژی پاک دبی در سال ۲۰۵۰ هست که شیخ محمد بن راشد المکتوم آن را پی‌ریزی کرده است. هدف این استراتژی این است که تا سال ۲۰۲۰ بتواند ۷ درصد کل برق تولیدی دبی را از انرژی‌های پاک به‌دست آورد و در ضمن ۲۵ درصد در سال ۲۰۳۰ و ۷۵ درصد در سال ۲۰۵۰ نیز برنامه‌های آتی این استراژی هستند.  

اما اوضاع توسعه انرژی های پاک در ایران چگونه است؟ برنامه ششم توسعه با در نظر گرفتن سهم پنج هزار مگاواتی برای توسعه انرژی های تجدیدپذیر در کشور، بر لزوم تغییر رویکرد از تولید انرژی از سوخت های فسیلی به انرژی های نو صحه گذاشته، موضوعی که با اجرایی شدن برجام سرعت آن افزایش یافته اما در این میان برخی مشکلات و بی‌ثباتی در تصمیم‌گیری‌ها، دلسردی سرمایه‌گذاران این بخش را موجب شده است. در این میان، وزارت نیرو با تسهیل قوانین و شیوه های سرمایه گذاری، افزایش زمان خرید تضمینی برق تجدیدپذیرها به 20 سال، افزایش 30 درصدی خرید برق در صورت استفاده از تجهیزات ایرانی، گام‌هایی اساسی برای افزایش سهم انرژی های تجدیدپذیر در سبد انرژی کشور برداشته است. برنامه کلان جمهوری اسلامی ایران استفاده بهینه از منابع انرژی‌های فسیلی و ارتقای میزان بهره برداری از منابع متنوع انرژی های تجدیدپذیر برای تامین بخشی از نیاز روزافزون انرژی کشور است. ایران از لحاظ برخورداری منابع مختلف انرژی یکی از غنی ترین کشورهای جهان محسوب می شود و علاوه بر وجود منابع گسترده سوخت‌های فسیلی و تجدیدناپذیر نظیر نفت و گاز دارای قابلیت فراوان انرژی های تجدیدپذیر از جمله باد، خورشید، زیست توده و زمین گرمایی است. در لایحه برنامه پنجساله ششم توسعه کشور ساخت 26 هزار مگاوات نیروگاه جدید برنامه ریزی شده است که 16هزار مگاوات آن با تبدیل نیروگاه های گازی موجود به سیکل ترکیبی، سه هزار مگاوات آن با ساخت نیروگاه های تولید پراکنده، DG(نیروگاه تولید پراکنده) و CHP(تولید همزمان برق و حرارت) و پنج هزار مگاوات دیگر آن با ساخت نیروگاه های تجدیدپذیربادی و فوتوولتائیک (خورشیدی) تامین خواهد شد. براساس آمارهای وزارت نیرو، ظرفیت کنونی نصب شده نیروگاهی کشور در بخش انرژی های تجدیدپذیر فقط یک درصد سبد انرژی کشور است و پیش‌بینی می‌شود در افق سال 1400 ظرفیت تولید انرژی نیروگاه‌های تجدیدپذیر به پنج هزار مگاوات برسد. در این میان، محدودیت منابع انرژی و مشکلات ناشی از مصرف سوخت سبب شده تا شاهد بازگشایی سرفصل انرژی های تجدیدپذیر در برنامه انرژی بسیاری از کشورها باشیم. ایران با داشتن تنوع اقلیمی و وسعت بالا، از ظرفیت بالایی برای توسعه انرژی های تجدیدپذیر برخوردار است و امروز بیش از 150 کشور جهان اقدام های حمایتی مناسبی را در این زمینه اجرا کرده اند. اغلب مناطق بادخیز کشور در مکان هایی قرار دارند که علاوه بر تامین برق مورد نیاز کشور می توانند حتی چهره آن مناطق را تغییر داده و منجر به توسعه یافتگی شان شود؛ مناطقی مانند خواف با دارا بودن جهت و سرعت باد عالی، زابل با دارا بودن باد 120 روزه و تونل باد منجییل که تا تاکستان و دشت قزوین گسترده می شود، از آن جمله است.

همچنین، بسیاری مناطق کشور از تابش بیش از چهار کیلو وات ساعت در هر مترمربع برخوردار است؛ این در حالی است که تابش ها در اتحادیه اروپا با برخورداری از سهم 40 درصدی برق خورشیدی تولید جهان، کمتر از 60 درصد تابش ایران است.این در حالی است که اکنون ظرفیت نصب شده نیروگاه های خورشیدی در جهان 250 هزار مگاوات است که این رقم در اتحادیه اروپا 95 هزار مگاوات و در آلمان 40 هزار مگاوات است. بی تردید، انرژی خورشیدی یک مزیت بسیار عالی برای کشورمان در تامین انرژی و امنیت آن و همچنین توسعه صنایع و اشتغالزایی است.

اما ورود وزارت نیرو به مقوله انرژی های تجدیدپذیر از حدود 20 سال پیش شکل گرفته است. در دهه نخست (دهه 70)، دولتی ها و بخش خصوصی اصلا اعتقادی به تامین برق از انرژی های نو نداشتند، اما در دهه دوم (دهه 80) همراهی با سازمان انرژی های نو ایران بیشتر شد و اعتبارات و تخصیص های مالی در قالب ایجاد چند نمونه و پایلوت در کشور تعلق گرفت. دهه سوم (از سال 89 به بعد) با اجرای قانون اصلاح الگوی مصرف، توسعه تجدیدپذیرها قوت گرفت.

اما در طول این دو دهه چرا اقدام خاصی در توسعه انرژی های پاک در کشور روی نداده است؟ بی تردید بخش خصوصی در این باره به دنبال ثبات در قوانین است. این بخش خواستار ثبات مقررات در مقوله خرید تضمینی برق تجدیدپذیرهاست و تا زمانی که نرخ سوخت های فسیلی در اختیار شهروندان واقعی نشود، بهینه سازی مصرف سوخت و توسعه تجدیدپذیرها با دشواری همراه است و لایه های مختلف اجتماع در برابر آن مقاومت می کنند. میزان سوخت صرفه جویی شده، هزینه تبدیل انرژی و هزینه های زیست محیطی، پارامترهای تعیین نرخ تضمینی خرید تجدیدپذیرها هستند. در حالی که پیشتر سازمان حفاظت محیط زیست، هزینه‌های زیست محیطی را در این مقوله 1500 ریال بابت هر کیلو وات ساعت برق تولیدی اعلام کرده بود، اما اکنون آن را به 680 ریال کاهش داده است.

در این حال، مجموع ظرفیت ایجاد شده نیروگاه های تجدیدپذیر کشور از آغاز تا سال 94 فقط 250 مگاوات بوده، است.  برنامه ریزی وزارت نیرو در این زمینه، ایجاد ظرفیت 300 مگاواتی در سال جاری، 700 مگاوات در سال 97، یگهزار مگاواتی در سال 98 و در مجموع بین پنج هزار تا هفت هزار و 500 مگاوات در برنامه پنجساله ششم است.

لامحاله، موضوع استفاده از انرژی های تجدیدپذیر، نیازمند فرهنگ سازی است و در این زمینه، پیش از هر چیز باید به ایجاد یک فضای امن اقتصادی برای سرمایه گذاران پرداخت. امروز در حالی که شرایط برای حضور و ورود سرمایه گذاران انرژی های تجدیدپذیر فراهم شده، اما شاهد حضور کمرنگ آنان در مناقصه های مربوطه هستیم. به نظر می رسد کاهش نرخ خرید تضمینی برق تجدیدپذیرها از 4900 ریال به 1500 ریال در هر کیلو وات ساعت که منجر به غیراقتصادی شدن برخی طرح ها و پروژه ها شده، عامل اصلی نااطمینانی سرمایه گذاران باشد. در همین حال، دولت در این زمینه خوش تعهد نبوده، به طوری که از سال 1393 تاکنون سه بار تعرفه های مربوط به خرید برق تضمینی برق تجدیدپذیرها تغییر یافته و همین موضوع ناامنی فضای اقتصادی را برای سرمایه گذاران به دنبال داشته است. کاهش تعرفه از 4900 به 3700 و سپس 1500 ریال در مدت سه سال، به معنای نبود انسجام سیاستی در تصمیم گیری است و این مساله ضریب ریسک سرمایه گذاری در این بخش را بالا برده و انگیزه ورود به این حوزه از انرژی را کاهش داده است.

 

 یک مقایسه

در روشن شدن این موضوع و میزان عقب‌افتادگی ایران از دیگر کشورهای توسعه یافته در توسعه انرژی های پاک به یک مثال بسنده می کنیم؛ کمینه تابش‌ها در ایران از بیشینه تابش ها در آلمان بیشتر است و آلمان مساحتی حدود 20 درصد مساحت کشورمان را دارد، اما آلمان ها موفق شده‌اند که بیش از 31 درصد انرژی خود را از خورشید دریافت کنند و در افق 2020 نیز دستیابی به 35 درصد انرژی از این طریق را برنامه‌ریزی کرده‌اند.

شوربختانه در ایران سهم انرژی های تجدیدپذیر از سبد انرژی کشور کمتر از یک درصد است و اتکا به منابع دولتی نمی تواند راهگشای کشور در این مسیر باشد. مطالعات کارشناسان نشان می دهد فقط در حوزه شهر تهران بیش از 50 مگاوات ظرفیت تولید انرژی برقابی از شبکه های آب و خطوط انتقال موجود وجود دارد؛ این در حالی است که 40 شهر کوچک و بزرگ دیگر در استان تهران قرار دارند. بی گمان،  فرآیند توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر با شیوه و روند فعلی امکان‌پذیر نیست، بلکه نیازمند کوتاه شدن فرآیندها و پاسخگویی دستگاه‌های مربوطه است تا سرمایه‌گذاران استقبال بیشتری از این مهم داشته باشند. این در حالی است که بانک‌ها به عنوان تامین‌کنندگان اصلی سرمایه های سرمایه‌گذاران، تاکنون در حوزه انرژی های تجدیدپذیر به خوبی ورود نکرده‌اند.

تعهد ایران در کاهش گازهای گلخانه‌ای کره زمین در همایش بین‌المللی زیست محیطی پاریس فرانسه مشهور به «کاب ٢١» که از 30 نوامبر تا 11 دسامبر سال 2015 (9 تا 20 آذرماه 94) در پاریس برگزار شد، موجب شده تا توسعه انرژی های تجدیدپذیر در قالب لایحه برنامه ششم توسعه در دستور کار قرار گیرد.  وزارت نیرو نیز با اعتقاد به اصل سازگاری زیست محیطی، فعالیت و توسعه انرژی های پاک و تجدیدپذیر با نگرش پیوند میان آب، انرژی و محیط زیست، مدیریت ریسک، پایبندی به اصول توسعه پایدار و اهداف توسعه هزاره، برنامه ریزی وسیعی انجام داده است. سازمان انرژی های نو ایران (سانا) متعاقب سیاستگذاری‌های معاونت امور انرژی وزارت نیرو از سال 1374 عهده دار پرداختن به این مهم بوده و متولی امر دستیابی به اطلاعات و فن‌آوری‌های روز دنیا درباره استفاده از منابع انرژی‌های تجدیدپذیر، قابلیت سنجی و اجرای پروژه‌های متعدد (خورشیدی، باد و زمین گرمایی، هیدروژن و بیوماس)، خرید و فروش تضمینی برق تجدیدپذیر برای جلب مشارکت بخش خصوصی در این حوزه، سیاست پژوهی برای طرح جامع توسعه انرژی های تجدیدپذیر در کشور و همچنین آگاه سازی و آموزش های ترویجی در این زمینه بوده است. سانا در بخش برنامه‌ریزی، اتخاذ سیاست ها و راهکارهای مناسب و آگاه سازی عمومی گام های موثری برداشته که از اقدامات انجام شده در این بخش می توان به انجام مطالعات سیاست پژوهی در زمینه تدوین چارچوب استراتژی انرژی های تجدید پذیر کشور، برنامه توسعه صنعت انرژی بادی و سایر منابع تجدیدپذیر و همچنین فعالیت های صورت گرفته در خصوص ترویج و آگاه سازی شامل شرکت در نمایشگاه ها، تشکیل دوره های آموزشی، تدارک بازدید های علمی از سایت های انرژی های نو، نشر کتب و نشریات تخصصی اشاره کرد. اکنون سانا نقش اساسی و همکاری موثری را در ستاد انرژی های نو در معاونت علمی، فناوری ریاست جمهوری با هدف هم افزایی همه بازیگران و ذی نفعان انرژی های نو در کشور ایفا می‌کند و به نظر می رسد با رفع اندک مشکلات باقیمانده در این مسیر، ایجاد اطمینان خاطر در سرمایه گذاران مبنی بر ثبات قیمت های خرید برق تضمینی و ایجاد تسهیلات در فراهم کردن شرایط حضور سرمایه گذاران بتوان به توسعه انرژی های تجدیدپذیر در کشور سرعت داد.

کلام پایانی اینکه؛ در توسعه انرژی های تجدید پذیر و پاک شاید لازم باشد به صورت ساختاری ورود جدی به این عرصه داشته باشیم و سازمانی مستقل را بر این مبنا تاسیس کنیم، سازمانی که به مثابه یک وزارتخانه از استقلال کافی برای تصمیم گیری برخوردار باشد و از زیر سایه بیرون بیایدو در این خصوص حمایت مجلس از وضع قوانین حمایتی برای سرمایه گذاران ضرورتی انکار ناپذیر است. 

آخرین مطالب نفتی در کانال رسمی نشریه دانش نفت در تلگرام
فرم ثبت نظر
نام
آدرس ايميل
متن نظر *
متن کنترلی را وارد کنيد *

در اين بخش نظری ثبت نشده است.
اخبار ويژه
سیزدهمین همایش بین‌المللی صنعت پتروشیمی ایران که امروز و فردا با حضور ٣٨٥ شرکت داخلی و ٧٦ شرکت خارجی در مرکز همایش‌های بین‌المللی صدا و سیما برگزار می‌شود، ٦ نشست تخصصی و یک نمایشگاه جانبی هم خواهد داشت.
در گرمای کشنده دریای کارائیب کارگرانی در لباس غواصی با دستان خود مشغول پاک کردن نفت خام از بدنه کاسپین گالاکسی هستند؛ نفتکشی که آنقدر کثیف است که اجازه ورود به آبهای بین المللی را ندارد.

يادداشت روز
موضوع افزایش ضریب بازیافت میادین نفتی ایران به طور بی‌واسطه‌ای گره سختی به موضوع سرمایه و سرمایه‌گذاری خورده است، چه اینکه افزایش هر بشکه نفت از چاه‌های نفتی به منابع مالی و سرمایه‌گذاری بر روی این چاه‌های ایران بستگی دارد.
ایران یکی از اصلی‌ترین تولیدکنندگان نفت و گاز طبیعی در جهان محسوب می‌گردد. با توجه به اینکه منابع نفتی و گازی، اصلی‌ترین منبع طبیعی زیر زمینی در ایران است، شاید بتوان از دیدگاه کالایی و ملی، آن را به عنوان اصلی‌ترین و مهمترین کالای تولید شده در کشور دانست.
محسن حائری‌ نژاد، کارشناس تحقیق و توسعه شرکت راه‌اندازی و بهره‌برداری صنایع نفت (OICO) / اوپک سال‌هاست در بازار جهانی نفت دارای نقش کلیدی است و می‌توان آن را «مدیریت بازار» شناخت و OPEC نقش سازنده‌ای در مدیریت بازار داشته است و می‌تواند ثبات لازم را در بازار نفت به وجود آورد و هدف از تشکیل این سازمان چیزی جز ایجاد یک اجماع با هدف کنترل قدرت و زیاده‌خواهی‌های شرکت‌های بزرگ نفتی که بر ذخایر مالکان نفت چنگ زده بودند نبوده است.

يادداشت
مدیرعامل هلدینگ خلیج‌فارس اخیرا در گفتگو با رسانه‌ها (نیپنا سه‌شنبه 5 تیر‌ماه 97) و انتشار آن در برخی جراید دیگر، در حالی از تولید 45 میلیون تن محصول در شرکت‌های زیرمجموعه صحبت کرده است که اجرای تعدادی از طرح‌های در دست اجرای این شرکت بر اساس دیدگاه جدید وی و عدم تامین بودجه مورد نیاز دچار تاخیر و بلاتکلیفی شده‌اند.
سیدمهدی حسینی، کارشناس ارشد حوزه انرژی/ نفت که همیشه بازیگر اصلی صحنه کنش‌های سیاسی آمریکا و ایران بوده است این بار هم با خروج ترامپ از برجام در صدر لیست تحریم‌ها علیه ایران قرار گرفته است.
احمد مددی طائمه، دانشجوی دکترای مدیریت حرفه‌ای کسب و کار DBA/ یكی از عناصر عمده در مدیریت، برنامه‌ریزی است. برنامه‌ریزی شالوده عناصر مدیریتی و فرایندی است كه سازمان‌ها در قالب آن، همه فعالیت‌ها وكوشش‌های خود را در مورد اهداف مورد نظر، راه رسیدن به آن و چگونگی طی مسیر را در یكدیگر تركیب و ادغام كرده و هدف از اجرای آن دستیابی به نتایج سازمانی است.
اگر بیشتر کشورهای جهان از دستور ترامپ پیروی کنند، ظرفیت مازاد تولید نفت جهان تا پایان سال جاری میلادی به صفر می‌رسد. این بدتر از دوران شوک نفتی در سال‌های ۱۹۷۹ و ۲۰۰۸ میلادی است.
مسعود صباغی/ استفاده از ظرفیت ۱۵۰۰ هزار میلیارد تومان نقدینگی در مسیر توسعه صنعت نفت، فروش ریالی نفت خام در بورس و توسعه پتروپالایشگاه‌ها به منظور کاهش فروش نفت خام ۳ راهبرد اساسی است که در این زمینه پیشنهاد می‌شود.
گفتمان
داریوش مختاری، کارشناس حوزه آب/ آلودگی آب دریا موجب بروز بیماری‌های پوستی در صیادان می‌شود و سلامت آنها را به خطر می‌اندازد.
The issue of increasing the recycling rate of Iranian oilfields is directly linked to the issue of capital and investment, which is dependent on the growth of barrels of oil from oil wells to finance and investment on these wells in Iran.
ساعت چهار بامداد روز شنبه پنجم خرداد ۱۳۹۷ ۱۱۰ سال از نخستین فوران نفت در ایران و خاورمیانه گذشت.
اقدامات و فعالیت‌های چشمگیر وزارت نفت ایران در دولت‌های یازدهم و دوازدهم در پارس جنوبی، شتاب تندی را به توسعه این منطقه زرخیز داده است.
دانش نفت: شرکت اسپک و شرکت زیرمجموعه آن (شرکت اکسیر فرآیند نوین آسیا) در نمایشگاه 23 صنعت نفت، بسیار فعالانه عمل کرد و با عقد تفاهم نامه با شرکت های دولتی، رکوردی جالب توجه از خود بر جای گذاشت.

صفحه نخست

|

اخبار نفت

|

گفتمان

|

مقالات

|

ياداشت روز

|

يادداشت اول

|

مزايده و مناقصه

|

گالري تصاوير

|

درج آگهي

|

سايتهاي مرتبط

|

آرشيو PDF

|

درباره ما

|

تماس با ما

© Copyright 2011 daneshenaft.ir All Rights Reserved. Powered by : HomaNic.com | Developed by :