Daneshenaft logo
شنبه 24 آذر ماه 1397 | ثبت نام | ورود | کاربر مهمان 
صفحه پرینت ارسال به دوستان
شنبه 16 تیر ماه 1397 | کد مطلب : 12139
صنعت پتروشیمی ایران از سایه تهدید تحریم تا فرصت جنگ تجاری


جواد قیصریان‌فرد، رییس تحقیق و توسعه پتروشیمی ایلام/ دونالد ترامپ رییس‌جمهوری آمریکا به بهانه اینکه توافق برجام به زعم ایشان نتوانسته است آنطور که باید از منافع ملی ایالات متحده حمایت کند در روز هشتم می ‌اعلام کرد نه تنها به توافق برجام به‌عنوان یک سند قطعی بین‌المللی پایبند نیست و از برجام خارج می‌شود بلکه تحریم‌های یکجانبه‌ای را در فاصله ۳ تا ۶ ماه برای تهران در نظر خواهد گرفت.

این تحریم‌ها که به گفته وی شدیدترین تحریم طی 4 سال گذشته علیه ایران است بخش‌های حساسی از اقتصاد ایران همانند صنایع نظامی، صنعت بانکداری، صنعت بیمه، صنعت نفت، صنعت پتروشیمی، صنعت کشتیرانی و حمل‌و‌نقل و  صنعت خودروسازی و ساخت قطعات را نشانه گرفته است.

 پتروشیمی به عنوان یکی از سودآورترین صنایع کشور همان‌طور که اشاره شد یکی از حوزه‌های استراتژیک مدنظر ترامپ برای سیاست‌های تحریمی کاخ سفید است که البته نقطه تقابل آمریکا و اروپا نیز هست، چراکه یکی از مواردی که در گفت‌وگوی وزیر امور خارجه کشورمان با وزرای خارجه کشورهای آلمان، انگلیس و فرانسه مطرح شد و در نهایت مورد توافق قرار گرفت تداوم فروش نفت، گاز و محصولات پتروشیمی بود. به همین بهانه در ادامه نگاهی به تاریخچه تحریم صنعت پتروشیمی خواهیم داشت و اثرات آن بر صنعت یاد شده  و اقتصاد کشور بررسی خواهد شد.

اولین تحریم صادرات محصولات پتروشیمی در تاریخ ۱۹ خرداد ماه سال ۸۹ مربوط به قطع‌نامه ۱۹۲۹ شورای امنیت سازمان ملل می‌باشد که به دنبال آن در ۳۰ آبان سال۹۰ توسط رییس‌حمهوری وقت آمریکا تشدید و رسما قانون منع ارائه کالا، خدمات، فناوری و یا حمایت از ایران که باعث گسترش تولید صنایع پتروشیمی می‌شود را امضا کرد. اما موضوع تحریم‌های پتروشیمی به اینجا ختم نشد و در تاریخ ۴ فروردین‌ماه سال ۹۱ منع فروش تجهیزات و تکنولوژی به ایران توسط اتحادیه اروپا تشدید و در ۸ مرداد سال ۹۱ تحریم نهادهای مالی  و فردی مرتبط با خرید محصولات پتروشیمی به آن اضافه شد. همچنین تحریم‌های پتروشیمی در تاریخ‌های ۳۰ آذر سال ۹۱ و ۱۳ خرداد سال ۹۲ تشدید شد تا جایی که صادرات محصولات پتروشیمی و نقل و انتقالات مالی را با دشواری مواجه کرد. به طوری که حتی در ۳۱ می سال ۲۰۱۳ نام هشت پتروشیمی ایرانی (بندر امام، بو‌علی سینا، مبین، نوری، پارس، شهید تندگویان، شازند و تبریز) به لیست این تحریم‌ها افزوده شد. اعمال تحریم‌های یاد شده جایگاه پتروشیمی ایران نسبت صنعت پتروشیمی جهان، توسعه طرح‌های جدید، تولید، صادرات، حمل محصولات پتروشیمی و درآمدهای این صنعت را از محل صادرات به شدت تحت تاثیر قرار داد. مطابق ترجمه وزارت امور خارجه ایران از متن توافقنامه ژنو، یکی از مواردی که طرف غربی به عنوان امتیاز به ایران داده است این است که تحریم‌های آمریکا و اروپا در ارتباط با صادرات پتروشیمی ایران و نیز تحریم‌های مربوط به خدمات مرتبط با این صادرات، به حالت تعلیق درآید. رفع تحریم‌ها در پی توافق برجام، همانند صنعت نفت، تاحدودی باعث توسعه طرح‌های جدید در این صنعت پتروشیمی، افزایش تولید، صادرات، افزایش سرمایه‌گذاری‌های خارجی و ورود تکنولوژی‌های جدید را به همراه داشت و به بازسازی این صنعت و ورود مجدد به عرصه رقابت در سطح جهانی کمک نمود.

شکل ۱ افزایش وزنی صادرات محصولات پایه پتروشیمی بعد از اجرای توافق ژنو در سال ۱۳۹۲ و توافق برجام در سال ۱۳۹۴، نشان می‌دهد، که این افزایش صادرات، رشد بیشتری نسبت به افزایش کل تولید داشته و صرفا ناشی از آن نبوده است. و همچنین نشان‌دهنده کاهش ارزش محصولات پتروشیمی به طور پیوسته صادراتی از سال ۱۳۹۰ است که دلیل عمده آن کاهش قیمت نفت می‌باشد.


شکل 1- تغییرات وزن و ارزش صادرات پتروشیمی ایران

هر چند به اعتقاد برخي صاحبنظران تحريم آمريکا تاثير چنداني بر بازار محصولات پتروشيمي ايران ندارد و معتقدند اولا تحريم‌هاي جديد هيچ شباهتي به تحريم‌هاي گذشته ندارد، چراکه اولا تنها کشوري که ايران را تحريم کرده آمريکا است و همچنان سيگنال‌هاي مثبت از سمت اروپا به گوش مي‌رسد. ثانيا عدم تحریم ايران از سمت شوراي امنيت باعث می‌گردد تا تحريم‌های یاد شده را براي ايران الزام‌آور نباشند. اما به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران خروج ترامپ از توافق برجام سبب بروز مشکلات از کانال‌هاي مختلفي از جمله بازگشت تحریم‌های صادرات محصولات پتروشیمی، تحریم‌های مالی و بانکی  برای تراکنش‌های مربوط با صادرات، تحریم‌های کشتیرانی  و بیمه حمل‌و‌نقل، تحریم‌های دانش فنی و کاتالیست، تحریم فاینانس و تامین مالی و سرمایه‌گذاری بر صنعت پتروشیمی در نتیجه کاهش رشد اقتصادی کشور خواهد شد. از این رو برای مواجهه با تحریم‌های پیش روی صنعت پتروشیمی، لازم است تا علاوه بر تأمین سرمایه مورد نیاز جهت توسعه و اجرای طرح های بزرگ صنعت پتروشیمی به خصوص در مناطق ماهشهر، عسلویه و مکران و کسب جایگاه اول تولید در منطقه، رفع نیاز به فناوری های خارجی، کاتالیست‌های خارجی، خدمات بیمه‌ای و کشتیرانی خارجی، بازار هدف محصولات پتروشیمی نیز متنوع تر گردد. این تنوع به دو صورت تنوع بخشیدن به محصولات و تنوع بخشیدن به مقاصد صادراتی قابل اجرا می باشد. متنوع نمودن محصولات جز با افزایش سطح فناوری و دانش فنی در پتروشیمی‌ها و توسعه صنایع پایین‌دستی امکان‌پذیر نخواهد بود. یکی از راهکارهایی دیگری که می‌توان برای گریز از تحریم‌ها در پیش گرفت، تنوع بخشیدن به کشورهای هدف و مقاصد صادراتی است که لازمه آن توسعه روابط تجاری با کشورهای واردکننده همانند کشورهای آسیای شمال شرقی (چین)، شبه قاره هند (هند)، آفریقا به‌ویژه کشورهای همسایه می‌باشد زیرا که هم می‌توانند بازار بزرگی برای صادرات در اختیار ایران بگذارند و هم نیاز به حمل‌و‌نقل دریایی از بین خواهد رفت. همان طور که در شکل 2 که نشان دهنده سبد صادراتی ۱۰ محصول اصلی پتروشیمی ایران در سال ۱۳۹۶ می باشد مشخص است.


بازار چین

بیش از 55 درصد وزنی از صادرات محصولات پایه پتروشیمی ایران و به ارزش تقریبی ۵.۵ میلیارد دلار به چین صادر می شود. این کشور به عنوان دومین اقتصاد جهان، مشتری همیشگی محصولات پایه پتروشیمی ما در کنار نفت خام و يکي از مهم‌ترين شرکاي ايران در بازار محصولات پليمري و شيميايي در جنگ تجاري با ايالات متحده قرار دارد و به شدت به ايران وابسته است.

شکل 2- سبد صادراتی 10 محصول اصلی پتروشیمی  ایران در سال  1396

 پیش از سال ۲۰۱۵ و امضای قرارداد موسوم به برجام، مطابق جدول1 چین حجم انبوهی از متانول و پلی اتیلن را در کنار نفت خام از ایران وارد کرده است که البته تفاوتی که میان نفت خام و این محصولات پایه پتروشیمی وجود دارد.

 

جدول1 میزان واردات کشور چین از نفت محصولات پایه پتروشیمی (میلیون تن)

میزان واردات کشور چین از نفت محصولات پایه پتروشیمی (میلیون تن)

     سال

2014

2015

2016

2017

محصول

حجم

سهم از کل واردات (%)

حجم

سهم از کل واردات (%)

حجم

سهم از کل واردات (%)

حجم

سهم از کل واردات (%)

نفت‌خام

27.46

8.9

26.6

7.9

31.3

8.2

31.15

7.4

متانول

1.31

37.2

2.42

43.7

2.68

30.5

2.52

31

پلی‌اتیلن

1.57

17.2

1.67

17

1.88

18.9

1.97

16.7

 

در سال ۲۰۱۷ حدود ۳۱ میلیون تن واردات نفت خام از طرف چین صورت گرفته است که سهمی حدود ۷.۵ درصدی از واردات نفت خام این کشور را به خود اختصاص داده است و از این حیث به دلیل وجود رقبایی همانند عربستان و روسیه که حاضر به افزایش میزان فروش خود می باشند؛ مسیر دشواری پیش روی چین برای قطع و یا کاهش واردات نفت خام ایران، وجود نخواهد داشت. در کنار وجود صادرکنندگان جایگزین دیگر، در حال حاضر ظرفیت تولید پالایشگاه‌های چین بیشتر از میزان تقاضای فراورده‌های نفتی این کشور است و این نیز نقطه قوتی برای چین است که در برابر قطع واردات نفت خام ایران و همچنین نبود فروشنده دیگر، ضربه چندانی به صنعتش وارد نمی‌گردد.

اما در خصوص محصولات پتروشیمی مسیر به نحو دیگری است. جنگ تجاری آمریکا و چین بر سر تعرفه‌های اقتصادی، در صورت موفقیت می‌تواند به نفع ایران تمام گردد. تشدید درگیری‌های تجاری بین آمریکا و چین احتمالا این کشور آسیایی را وادار به تلافی می‌کند و چین تعرفه واردات محصولات پتروشیمی آمریکا را تا ۲۵ درصد افزایش خواهد داد که این موضوع باعث می‌شود خریداران چینی به دنبال جایگزین‌های ارزان‌تر باشند. بر اساس این گزارش، به‌عنوان مثال پلی‌اتیلن و پروپان مایع جزو ۱۰۶ کالای هدفی هستند که چین تعرفه واردات آنها را از آمریکا افزایش می‌دهد و کشورهای خاورمیانه که غنی از انرژی و محصولات پتروشیمی هستند بهترین جایگزین برای این محصولات محسوب می‌شوند. میزان واردات چین سالانه ۱۲/ ۷ میلیون تن پلی‌اتیلن به عنوان پرکاربردترین ماده پلیمری است که از این میزان تا قبل از جنگ اقتصادی، تنها ۶۰۰ هزار تن پلی اتیلن از سوی ایالات متحده وارد می کرد و اگر بحث افزایش تعرفه‌ها اقتصادی نبود، خرید پلی‌اتیلن از آمریکا ظرف دو سال آینده پتانسیل سه برابر شدن و حدودا" 2 میلیون تن را داشت. اما با وضعیت کنونی، قطعا ایالات متحده این بازار را بدست نخواهد آورد و نقش کشورهای منطقه خاورمیانه نظیر ایران به شکل ویژه ای نمایان خواهد شد. در سال ۲۰۱۷، ایران حدود ۲ میلیون تن پلی‌اتیلن و ۲.۵ میلیون تن متانول به چین صادر کرده است که به ترتیب سهم حدود ۱۷ و 31 درصدی از واردات کل این کشور را در بر گرفته است و حداقل تا سال ۲۰۲۲ جایگزینی برای آن نیست.  باید توجه داشت صرف بالا بودن میزان واردات چین در محصولات پایه پتروشیمی به معنای مصونیت این محصولات پتروشیمی نیست و قطعا مسیر صادراتی سخت تر خواهد شد. در صورتی که محصولات پتروشیمی کشور به صورت FOB فروخته شود؛ با توجه به تحریم‌های کشتیرانی و حمل‌ونقل، هزینه freight محموله‌ها که بر عهده خریدار می‌باشد؛ افزایش خواهد یافت. در کنار این موارد می‌بایست محموله پتروشیمی ابتدا به کشوری ثالث مانند امارات متحده عربی ارسال و از آنجا به سمت بازار هدف صادر گردد که همین امر نیز قیمت تمام شده را برای خریدار افزایش خواهد داد؛ بنابراین می‌بایست هزینه FOB به نحوی در شرایط جدید تعیین گردد که همچنان برای خریدار اشتیاق‌آور باشد. از طرفی دیگر به اعتقاد برخی کارشناسان حتی با تعرفه ۲۵ درصدی باز هم تولیدات پتروشیمی آمریکا این قابلیت را دارد که با تولیدات منطقه خاورمیانه رقابت کند به همین دلیل ممکن است تصور اینکه تمام واردات چین از آمریکا به یکباره متوقف شود نگاهی بسیار خوش‌بینانه باشد.

 

بازار اروپا

ایران قبل از تحریم سال‌های ۹۰ و ۹۱ تقریبا ۲ تا 2.5 میلیارد دلار محصولات پتروشیمی به اروپا صادر می‌کرد اما این مساله با شروع تحریم‌ها به مشکل برخورد و تقریبا متوقف شد. بعد از امضای برجام صادرات ایران به کشورهای اروپایی از سر گرفته شد و از طرف دیگر واردات تکنولوژی مورد نیاز و کاتالیست به کشور در شرایطی که نقل‌و‌انتقالات بانکی نیز به‌طور عادی به پیش می‌رفت، تسهیل شد. حال با تحریم مجدد ایران این نگرانی وجود دارد که نکند بازار خرید محصولات به شرایط ابتدای دهه ۹۰ برسد از طرفی تلاش کشورهاي اروپايي به منظور محافظت از حيثيت اقتصادي و سياسي خود در مقابل آمريکا در کنار جنگ قریب‌الوقوع تجاري و تعرفه ای بین آمريکا و اروپا، شانس و امید حضور در بازار اروپا را براي ايران دوچندان مي‌سازد.

با توجه به مذاکرات صورت گرفته بين دکتر ظريف و سه کشور بزرگ اروپايي در چند هفته گذشته انتظار مي رود بعد از تحريم‌هاي آمريکا اختلال جدي در مسير صنعت پتروشیمی کشورمان ايجاد نشود و اروپا با ارائه اعتبارات صادراتي و ساير خدمات مالي و بيمه‌اي ضمن حفظ تداوم فعاليت شرکت‌هاي توليد کننده کشور، صادرات محصولات پتروشيمي را تسهيل کند. اگر چه در روزهاي اخير اخبار نگران‌کننده‌اي از عقب نشيني برخي شرکت‌هاي حمل‌و‌نقل يا بيمه‌اي از ايران شنيده مي‌شود.

به اين ترتيب بايد گفت شرايط فعلي به مراتب نسبت به سال هاي گذشته که ايران دچار تحريم هاي همه جانبه بود بهتر است. در اين رابطه ICIS در گزارشي اخيرا نوشته واردات چين از محصولات پتروشيمي ايران شرايطي را براي دور زدن سريع تر تحريم هاي آمريکا فراهم خواهد کرد و ايران به طور خاص از اين جنگ تعرفه اي اقتصادی بین دو کشور سود خواهد برد، چون مي تواند علاوه بر محصولات متنوع ديگر، مثلا گاز پروپان را نيز پايين تر از قيمتهاي قراردادي منطقه به چين بفروشد.

 به‌طور کلی باید گفت تحریم اعمال شده امریکا بر صنعت پتروشیمی ایران شامل چهار بخش اصلی صادرات محصولات، خدمات مرتبط با صادرات محصولات پتروشیمی، تکنولوژی و دانش فنی و در نهایت فاینانس‌های مرتبط با ایجاد صنایع پتروشیمی خواهد شد و البته آمریکا در هیچ یک از این حوزه‌ها با ایران فعالیت مشترکی ندارد اما نگرانی اصلی از بعد تحریم شرکت‌های اروپایی و آسیایی است. به عقیده فعالان صنعت پتروشیمی در این شرایط باید به هر قیمتی که هست بازارهای جدید را به روی محصولات ایرانی گشود و صنعت پتروشیمی به دلیل سطح بالای تولید محصولات و تولید متنوع و قیمت پایین توانایی حضور در  بازارهای مهمی را در نقاط مختلف دنیا دارد. به شرط آنکه با قوانین و سختگیری‌های داخلی راه را به روی تولیدکنندگان نبندد.

آخرین مطالب نفتی در کانال رسمی نشریه دانش نفت در تلگرام
فرم ثبت نظر
نام
آدرس ايميل
متن نظر *
متن کنترلی را وارد کنيد *

در اين بخش نظری ثبت نشده است.
اخبار ويژه
سیزدهمین همایش بین‌المللی صنعت پتروشیمی ایران که امروز و فردا با حضور ٣٨٥ شرکت داخلی و ٧٦ شرکت خارجی در مرکز همایش‌های بین‌المللی صدا و سیما برگزار می‌شود، ٦ نشست تخصصی و یک نمایشگاه جانبی هم خواهد داشت.
در گرمای کشنده دریای کارائیب کارگرانی در لباس غواصی با دستان خود مشغول پاک کردن نفت خام از بدنه کاسپین گالاکسی هستند؛ نفتکشی که آنقدر کثیف است که اجازه ورود به آبهای بین المللی را ندارد.

يادداشت روز
اجلاس اوپک 175 با تصمیم بر کاهش یک میلیون و دویست هزار بشکه‌ای نفت در وین به پایان رسید اما نمی‌توان از آینده نامعلوم این سازمان 58 ساله اظهار نگرانی نکرد.
بر اساس آمار منتشر شده بانک جهانی نمودار شدت انرژی ایران در چند سال اخیر روندی تقریبا صعودی دارد؛ یعنی نه تنها شدت انرژی کاهش پیدا نکرده بلکه در بازه ۱۴ ساله افزایش پیدا کرده است.
محسن دلاویز، مشاور وزیر نفت و مدیرعامل شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت/ انرژی در اقتصاد و امنیت سیاسی کشورها نقشی اساسی دارد و نحوه مصرف آن نیز تعیین کننده درجه توسعه یافتگی کشورهاست.

يادداشت
علیرضا سلطانی، کارشناس حوزه انرژی/ گستردگی و تنوع منابع نفت و گاز از یک سو و پایین بودن قیمت حامل‌های انرژی در کشور، ایران را به یکی از بالاترین کشورهای مصرف کننده سوخت‌های فسیلی بدل کرده، مصرف گاز طبیعی در ایران معادل مصرف گاز در کشور چین و همچنین معادل کل مصرف کشورهای حوزه اتحادیه اروپاست.
حسین علیمراد، مدیر سرمایه‌گذاری شرکت ملی صنایع پتروشیمی/ شرکت ملی صنایع پتروشیمی می‌تواند به عنوان یک حامی در فرآیند سرمایه‌گذاری بخش خصوصی به منظور کاهش ریسک سرمایه‌گذاری حضور یابد.
محمد حسن‌نژاد، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس/ با افزایش نرخ دلار نزدیک به هزاران میلیارد تومان درآمد مازاد برای دولت ایجاد شده است و بانک مرکزی پاسخی در خصوص محل هزینه‌کرد این درآمد نمی‌دهد.
علی شمس اردکانی، رییس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران/ در این سال‌ها بهتر بود به‌جای آن که منبع درآمد ایران، پول نفت باشد، از آن در سرمایه‌گذاری برای تولید و اشتغال‌زایی استفاده شده بود؛ چراکه نفت دارایی نسل بعدی است و کسی حق حراج آن را ندارد.
احمد محبی، کارشناس انرژی/ خیز آمریکا و عربستان برای تصاحب بازار گاز عراق که با هدف کاهش نفوذ اقتصادی ایران در عراق و ایجاد بازاری جدید برای خود است، اگرچه راه به جایی نخواهد برد اما نیازمند توجه و هوشیاری کشورمان است.
گفتمان
تنها حمایتی که ما لازم داریم این است که کارفرمایان محترم مطالبات را سر موعد پرداخت کنند. متاسفانه در حال حاضر مطالباتی داریم که از اسفند ۹۴ تا به امروز مانده است و هنوز پرداخت نشده است.
مزیت‌هایی از جمله بازار گسترده فروش، حجم کم محموله‌ها و تبادلات مالی خرد فرآورده‌های نفتی نسبت به نفت خام موجب می‌شود که تحریم فروش فراورده به راحتی تحریم نفت خام صورت نپذیرد.
ایران با وجود منابع غنی نفت بالاترین رتبه شدت مصرف انرژی را حتی نسبت به کشورهای نفت‌خیز دارد.
دو عضو اوپک، سردمداری جهانی ضدیت با ایران را در بازار نفت به‌عهده گرفته‌اند. این کاملا روشن است. این کار نه در عالم همسایگی و نه در عالم همکاری، صحیح نیست.
حسن خسروجردی، رییس سابق اتحادیه صادرکنندگان نفت، گاز و پتروشیمی/ درباره مانع اصلی فروش نفت در بورس بایستی گفت: وزارت نفت توقع دارد بر خلاف رویه‌های جهانی در ازای فروش نفت خام به بخش خصوصی، بهای محموله را در موعد تحویل و به صورتی نقدی دریافت کند.

صفحه نخست

|

اخبار نفت

|

گفتمان

|

مقالات

|

ياداشت روز

|

يادداشت اول

|

مزايده و مناقصه

|

گالري تصاوير

|

درج آگهي

|

سايتهاي مرتبط

|

آرشيو PDF

|

درباره ما

|

تماس با ما

© Copyright 2011 daneshenaft.ir All Rights Reserved. Powered by : HomaNic.com | Developed by :