Daneshenaft logo
یکشنبه 27 مرداد ماه 1398 | ثبت نام | ورود | کاربر مهمان 
صفحه پرینت ارسال به دوستان
پنجشنبه 3 مرداد ماه 1398 | کد مطلب : 23228
امنیت پایدار تنگه هرمز، امنیت بازار انرژی جهان؛
۱۷ هزار نفتکش دنیا و هرمز ایران


۱۷ هزار نفتکش در سال از تنگه هرمز عبور می کنند که کمترین خلل در این رفت و آمد می‌تواند بازار نفت و اقتصادهای بزرگ دنیا را با مخاطرات جدی رو‌به‌رو کند.

تنگه استراتژیک هرمز بار دیگر در صدر اخبار رسانه‌های جهان قرار گرفته است. پس از آنکه انگلیسی‌ها در اقدامی خصمانه و غیر قانونی نفتکش روسی «گریس1» حامل نفت ایران را در تنگه جبل الطارق توقیف کردند، ایران یک فروند نفتکش انگلیسی با نام "stena impero" هنگام عبور از تنگه هرمز  را کاملا به دلایل قانونی نقص قوانین دریانوردی توقیف و به ساحل بندر عباس منتقل نمودند.

رسانه های مستقل جهان این اقدام انگلیسی ها را که به دستور مستقیم آمریکایی ها صورت گرفت، گروگانگیری نفتکش‌های ایرانی تفسیر و تعبیر کردند، اقدامی که نشانه استیصال غرب از توقف فروش نفت ایران ارزیابی می شود. در همین حال ایران به عنوان حافظ امنیت تنگه هرمز و خلیج پارس همواره اعلام کرده است که امنیت این آبراه بین المللی را تامین خواهد کرد. بر این اساس، بررسی ها نشان می دهد ۱۷ هزار نفتکش در سال از تنگه هرمز عبور می کنند که کمترین خلل در این رفت و آمد می تواند بازار نفت و اقتصادهای بزرگ دنیا را با مخاطرات جدی رو به رو کند. چندی پیش انگلستان، نفتکش روسی «گریس1» را که شامل محموله نفت ایران بود با دلایل واهی و به عبارتی به طور غیرقانونی توقیف کرد. هر چند که این نفتکش در حال عبور از آب‌های تحت حاکمیت انگلستان بود، اما این اقدام که بعدها مشخص شد به دستور آمریکایی‌ها است، خارج از عرف بین الملل بود. تنگه‌ها به عنوان بخش کلیدی آبراه‌ها نقش مهمی در انتقال نفت ایفا می‌کنند که تنگه هرمز نیز در زمره این آبراه‌های مهم قرار دارد به طوری که سالانه ۱۷ هزار نفتکش از آن عبور می کنند. عبور نفتکش‌ها از هر تنگه‌ای می‌تواند مؤلفه‌های زیادی را تحت تأثیر خود قرار دهد چرا که بسته به میزان ریسک عبور، فاصله مبدا تا مقصد، هزینه بیمه می‌تواند متفاوت باشد. از سویی دیگر بازار نفت به عنوان بازاری حساس که کمترین تغییرات به طور مستقیم و سریع بر آن تأثیر می‌گذارد می‌تواند نوسان غیرقابل تصوری را در نتیجه هر گونه اختلال در تنگه هرمز تجربه کند. این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران همواره امنیت پایداری را در آب‌های حاکمیتی خود بر قرار کرده و به این اصل معتقد است که در سایه امنیت پایدار تنگه هرمز، امنیت بازار انرژی جهان نیز تأمین می‌شود. تنگه هرمز ۲۱ مایل عرض دارد، اما تنها در ۲ مایل آن امکان کشتیرانی وجود دارد. البته برای دور زدن تنگه هرمز، گزینه‌های اندکی وجود دارد. از سویی دیگر این تنگه در حوزه تأمین تقاضای جهانی LNG نیز از اهمیت بسزایی برخوردار است. قطر حداقل یک چهارم بازار LNG جهان را با صادرات بیش از ۶٠ میلیون تن ال. ان. جی در دست دارد. سالانه ۵٠ هزار فروند کشتی از تنگه استراتژیک هرمز عبور می‌کنند که از این تعداد ١٧ هزار فروند شناورهای نفت‌کش است. نکته مهم در باره تنگه هرمز این است که کشورهای آسیایی که طی دو دهه گذشته میزان واردات شأن از خلیج فارس دو برابر شده است، به تنگه هرمز وابستگی بیشتری دارند؛ بویژه چین که بیش از ۴٠ درصد از نفت وارداتی خود را از تنگه هرمز عبور می‌دهد. با این وجود برخی معتقدند بسته شدن این تنگه تأثیری بر اقتصاد آمریکا و اروپا نمی‌گذارد که با نظر به وابستگی اقتصاد کشورهای توسعه یافته به یکدیگر، هر گونه اختلال در تردد کشتی‌ها نه تنها به افزایش شدید قیمت نفت می‌انجامد بلکه بحرانی بزرگ در جهان ایجاد می‌کند.

تصویر دارد

علائم قرمز رنگ نفتکش‌های عبوری هستند. منبع: مارین ترافیک

طبق بررسی مؤسسه تحلیل آمارهای نفتی «ورتکسا»، محموله‌های نفت خام و میعانات گازی ترانزیت شده از طریق تنگه هرمز در سال ٢٠١٧ میلادی روزانه ١٧.٢ میلیون بشکه بود که این رقم تنها در نیمه نخست سال ٢٠١٨ میلادی روزانه به ١٧.۴ میلیون بشکه رسیده است. بیشتر نفت صادراتی عربستان، ایران، امارات، کویت و عراق از طریق این تنگه به بازارهای جهانی فرستاده می‌شود. همچنین این آبراه، مسیر عبور تمامی ال ان جی (گاز طبیعی مایع) صادراتی قطر است. هر چند عربستان با احداث خط لوله «پترولاین» تلاش داشت تا روزانه با انتقال دو میلیون بشکه نفت، تنگه هرمز را دور بزند، اما زمانی که پهبادهای یمنی این خط لوله را که وظیفه تأمین نفت اروپا و آمریکا را بر عهده دارد هدف قرار دادند امیدها برای دور زدن تنگه هرمز به حداقل خود رسید. این در حالی است که بندر فجیره امارات متحده عربی نیز اساس احداث آن کاهش اهمیت تنگه هرمز بود، این روزها محل امنی برای نفتکش‌ها محسوب نمی‌شود.

پشت‌پرده گروگانگیری نفتکش ایران توسط انگلیسی‌ها

در همین حال، پس از ناکامی غربی‌ها برای صفر کردن صادرات نفت ایران، گروگانگیری نفتکش‌های ایرانی در دستور کار برخی کشورهای غربی قرار گرفت و تلاش کردند تا با این اقدام، صادرات نفت کشور را متوقف کنند. حدود ۶۰ میلیون بشکه از تولید روزانه ۱۰۰ میلیون بشکه‌ای نفت در جهان توسط کشتی‌ها از مبادی تولید به پالایشگاه‌ها جابجا می‌شود؛ به همین دلیل یکی از گلوگاه‌های امنیت انرژی جهان متعلق به نفتکش‌های دریایی است که هر گونه خلل در حمل و نقل ضررهای سنگینی را برای کشورهای تولید کننده و مصرف کننده در پی دارد. در میان ۱۰ شرکت بزرگ نفتکش جهان تنها سه شرکت متعلق به کشورهای ایران، روسیه و عربستان است و سایر شرکت‌ها متعلق به کشورهای مصرف کننده نفت هستند که علاوه بر تأمین نیازهایشان با نفتکش‌های خود، به سایر کشورها نیز خدماتی را ارائه می‌کنند. شرکت ملی نفتکش ایران به عنوان سومین شرکت بزرگ نفتکش جهان ۳۷ تانکر بزرگ شامل ۹ نفتکش سوئزمکس، ۵ نفتکش افرامکس و ۳ تانکر انتقال محصولات پتروشیمی در اختیار دارد. در میان کشورهای نفتی جهان، از آمریکا گرفته تا کشورهای حوزه خلیج فارس تنها کشوری که چنین ناوگان عظیمی را مدیریت می‌کند ایران است. محمد افراشته از کارشناسان حوزه انرژی درگفتگو با خبرنگار مهر گفت: تأسیس شرکت ملی نفتکش ایران به پیش از دوران پیروزی جمهوری اسلامی ایران باز می‌گردد ولی پس از پیروزی انقلاب، مسئولان وقت شرکت ملی نفت با توجه به آغاز جنگ تحمیلی و سیاست تحریم‌ها تصمیم گرفتند این ناوگان را توسعه دهند. وی با اشاره به اینکه اصولاً کشورهای نفتی در آن دوره به سمت خرید سهام پالایشگاه‌های خارجی روی آوردند، ادامه داد: در دهه ۸۰ میلادی و پس از آن به دلیل افزایش عرضه نفت و اشباع شدن بازار، کشورهای نفتی برای تضمین بازار خود به خرید سهام پالایشگاه‌های خارجی روی آوردند تا مشکلی برای فروش نفت خود نداشته باشند ولی ایران بجای خرید سهام پالایشی، به سرعت به تعداد نفتکش‌های خود افزود. افراشته دلیل این اقدام را تحریم پذیری دانست و تصریح کرد: با توجه به اینکه شرکت‌های کشتیرانی بسیار محتاط بوده و حاضر نیستند در مقابل هیچ تحریمی به میدان بیایند، این تفکر دنبال شد که برای تضمین انتقال نفت ایران باید حمل و نقل توسط خود شرکت ملی نفت انجام شود تا خریداران نفت کشور با معضل کشتی مواجه نشوند زیرا بیشتر قراردادهای فروش نفت ایران، قراردادهای فوب یا تحویل در مبدا است و خریدار زمانی می‌تواند به سراغ نفت ایران بیاید که براحتی بتواند برای انتقال نفت، کشتی اجاره کند. او در مقایسه وضعیت ایران و عربستان اضافه کرد: سعودی‌ها به جای توسعه ناوگان نفتکش خود، سهام پالایشگاه خریدند، آنها روی بازار مقصد کار کرده و در تأسیسات سرمایه گذاری کردند. ضمن اینکه شرایط ما و عربستان با هم فرق دارد، ما تحریم می‌شویم و برای مقابله با تحریم‌ها باید زیرساخت‌های خود را قوی کنیم. اگر کشتی خریدیم به دلیل این بود که ناچار بودیم. تحریم‌ها سدی بزرگ در مقابل قراردادهای صادرات نفت هستند و وقتی شما در این شرایط هستید در مرحله نخست باید سیستم حمل و نقل خود را تکمیل کنید. این مشکل را عربستان ندارد و به همین دلیل در مقاصد سرمایه گذاری می‌کند.

دهه توسعه ناوگان نفتکش

در همین حال، پس از پایان جنگ تحمیلی، شرکت ملی نفت ایران به دلیل محدودیت و آسیب دیدن ناوگان نفتکش خود با مشکلات عدیده‌ای روبه رو بود؛ بخشی از درآمد شرکت ملی نفت بابت اجاره نفتکش‌ها هزینه می‌شد بنابراین تصمیم گرفته شد سفارش ۱۰ نفتکش به کره‌ای‌ها داده شود که بر همین اساس، شرکت ملی نفت ایران به صورت پیش قرارداد، با شرکت ملی نفتکش برای اجاره ۱۰ نفتکش سندی را امضا کرد تا این شرکت بتواند از بانک‌ها وام دریافت کند. یکی از مقامات وقت در این باره به خبرنگار مهر گفت: ظرف ۱۸ تا ۲۰ ماه همه ۱۰ نفتکش را تحویل گرفتیم و به ناوگان وارد شدند؛ از آن روزها به بعد شرکت ملی نفت نفتکش ایران به عنوان یکی از غول‌های بزرگ نفتکش جهان شناخته شد، حتی ظرفیت کشتی‌های ملکی‌اش از نفتکش‌های سعودی هم بالاتر رفت و تقریباً قراردادهای تحویل در مقصد را با کشتی‌های ملکی انجام می‌دادیم؛ این یکی از نقاط قوت سیستم‌مان بود که می‌توانستیم با قدرتِ مانور خوبی در بازار عرض اندام کنیم. چون همه کشتی‌ها جدید و نو بود هیچ ایرادی به کیفیتِ کشتی‌ها نمی‌توانست وارد شود و با همین ابزار، نرخ بیمه‌ها بسیار پایین آمد. در آن زمان، دورانِ پررونقی برای نفتکش و صادرات نفت خام ایجاد شد و در زمان تحریم‌ها نیز بهترین ابزار برای دور زدن تحریم‌ها همین کشتی‌ها بودند.

تلاش برای تضعیف

با توجه به نقش مهم نفتکش‌های ایران در دور زدن تحریم‌ها، به نظر می‌رسد کشورهای غربی در همنوایی با آمریکا در تلاش هستند تا امنیت حمل نفت توسط این ناوگان را زیرسوال ببرند. محمد خجسته، کارشناس انرژی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اینکه برگ برنده ایران در دور زدن تحریم‌ها ناوگان نفتکش بوده است، گفت: طی ۴۰ سال اخیر که کشورمان با همه‌گونه تحریم نفتی مواجه بوده است این ناوگان هم در بحث ذخیره‌سازی روی آب و هم صادرات نفت به کمک آمده است؛ از آنجا که شرکت‌های کشتیرانی حاضر به ورود به بنادر ایران نیستند، شرکت ملی نفت به مشتریان نفت ایران پیشنهاد استفاده از نفتکش‌های ایرانی را می‌دهد که بر همین اساس، بیشتر نفت کشور توسط نفتکش‌های ایرانی جابجا می‌شوند. وی با تاکید بر نقش مهم نفتکش‌های ایرانی، موضوع توقیف نفتکش ایرانی توسط انگلیس را توطئه دشمن برای عقیم کردن این نقطه قوت دانست و اظهار داشت: غربی‌ها که نتوانستند با تحریم میزان صادرات نفت ایران را به صفر برسانند حالا روی تضعیف ناوگان نفتکش ایران متمرکز شده‌اند و قصد دارند با توقیف و گروگانگیری نفتکش‌های ایرانی، این ابزار مهم را از دسترس ایران خارج کنند. به گفته این کارشناس انرژی، نفتکش‌های ایران یک پایانه صادراتی شناور و مطلوب هستند که می‌توانند با راهکارهای مختلف، نفت ایران را به مشتریان برسانند و تجربه نشان داده است که چنانچه چنین ابزاری در اختیار ایران نبود، صادرات نفت ایران در یک وضعیت بغرنج قرار می‌گرفت که خوشبختانه تا به امروز چنین اتفاقی رخ نداده است.

آیا توقیف نفتکش انگلیسی کار درستی بود؟

اما وقتی انگلیسی ها نفتکش ایرانی را در جبل الطارق توقیف کردند، کمتر کسی تصور می کرد که ایران نیز عمل متقابل انجام دهد؛ هر چه باشد، بریتانیای کبیر قرن ها سلطان بلامنازع دریاها بوده، هم اکنون عضو شورای امنیت است، زور فراوان دارد و نمی توان در مقابل کاری که ولو به ظلم انجام داده، مقابله به مثل کرد!

با این حال عصر جمعه - ۲۸ تیر - یک فروند نفتکش انگلیسی با نام "stena impero" هنگام عبور از تنگه هرمز توسط نیروی دریایی سپاه توقیف و به بندر عباس منتقل شد.

در این باره نکاتی چند قابل تأمل است:

1 - این که انگلیسی ها نفتکش ایرانی را بربایند و ایران نیز تنها تماشاچی ماجرا باشد، لطمه ای آشکار به حیثیت تاریخی ایران و ایرانیان است.

بنابراین اگر از منظر حیثیتی به ماجرا بنگریم، اقدام متقابل ایران در برابر انگلیس، کاملاً درست و بجا بوده است.

2 - بعد از توقیف نفتکش ایرانی، دستگاه دیپلماسی کشور وارد ماجرا شد تا بتوان قضیه را با گفت و گو حل کند ولی انگلیسی ها، متکبرانه از رفع توقیف کشتی ایرانی خودداری کردند.

وقتی کشوری کشتی شما را توقیف کند و برای رهایی اش گوش شنوایی هم نداشته باشد، آیا چاره ای جز اقدام متقابل برای چانه زنی و رفع توقیف از کشتی و سرمایه ایرانی می ماند؟

3 - اگر گفته شود که این کار ایران تنش را بالا می برد می توان چنین پاسخ داد که اولاً این انگلیس است که آغازگر تنش بود و کشتی ایرانی را با دو میلیون و 100 هزار بشکه توقیف کرد، آن هم بدون هیچ گونه مجوزی از سوی سازمان ملل یا مراجع قضایی بین المللی.

ثانیاً اقدام متقابل ایران می تواند حتی جلوی تنش را بگیرد هر چند که در کوتاه مدت، بین دو کشور اختلافات بالا بگیرد.

این نکته کلیدی را به خاطر بسپاریم که «قدرت‌های فرامنطقه‌ای مانند آمریکا و انگلیس، تنها زمانی به یک کشور حمله می‌کنند که از ضعف آن کشور و پیروزی کم هزینه خود در جنگ مطمئن باشند». این تجربه‌ای است که در عراق دوران صدام شاهدش بودیم و آمریکا و متحدانش، تنها وقتی به عراق حمله کردند که اطمینان صد در صدی یافتند ارتش عراق خالی از تجهیزات دفاعی قابل اعتنا شده و به راحتی شکست می خورد. بنابر‌این هر اندازه در برابر آنها ضعف نشان ندهیم و با اقتدار عمل کنیم، شانس حمله نظامی به خود را کاهش داده ایم.

4 - نگران اصلی توقیف نفتکش انگلیسی توسط ایران، باید کشورهای عربی متخاصم حوزه خلیج فارس باشند؛ همان‌ها که به پشتوانه آمریکا و انگلیس برای ایران شاخ و شانه می کشند. آنها باید در محاسبات خود به این نکته راهبردی توجه کنند که اگر ایران این جرأت را دارد که پهپاد آمریکایی را سرنگون و نفتکش انگلیسی را توقیف کند، اگر لازم شود، ضربات مهلکی به همسایگان ناساز حاشیه خلیج فارس وارد خواهد کرد. بنابراین بهتر است به جای دشمنی و اقدامات ضد ایرانی، حسن همسایگی پیشه کنند.

آخرین مطالب نفتی در کانال رسمی نشریه دانش نفت در تلگرام
فرم ثبت نظر
نام
آدرس ايميل
متن نظر *
متن کنترلی را وارد کنيد *

در اين بخش نظری ثبت نشده است.
اخبار ويژه
سیزدهمین همایش بین‌المللی صنعت پتروشیمی ایران که امروز و فردا با حضور ٣٨٥ شرکت داخلی و ٧٦ شرکت خارجی در مرکز همایش‌های بین‌المللی صدا و سیما برگزار می‌شود، ٦ نشست تخصصی و یک نمایشگاه جانبی هم خواهد داشت.
در گرمای کشنده دریای کارائیب کارگرانی در لباس غواصی با دستان خود مشغول پاک کردن نفت خام از بدنه کاسپین گالاکسی هستند؛ نفتکشی که آنقدر کثیف است که اجازه ورود به آبهای بین المللی را ندارد.

يادداشت روز
افزایش ضریب بازیافت، بزرگترین چالش فناوری صنعت نفت ایران است؛ این سخن بارها از زبان مدیران قدیم و جدید صنعت نفت بر زبان رانده شده است اما این چالش بزرگ هیچگاه مرتفع نگردیده است.
محسن حائری‌نژاد، رئیس تحقیق و توسعه شرکت راه‌اندازی و بهره‌برداری صنایع نفت (OICO)/ صنعت نفت ایران یکی از مهمترین ذخایره دارنده همزمان نفت و گاز در دنیاست و از طرفی در دهه‌های آینده سوخت‌های متعارف و به طور مشخص نفت و گاز نقش اصلی را در تأمین انرژی جهان بازی می کنند.
با تصویب ورود شرکت ملی گاز ایران به حوزه بالادست صنعت نفت در اساسنامه این شرکت، راه برای ایجاد زنجیره ارزش گاز هموارتر می‌شود.

يادداشت
هوشنگ فضلی، کارشناس ارشد مسئولیت اجتماعی حوزه مشاور اجتماعی وزیر نفت/ به‌طور معمول زمانی که سخن از مفهوم شرکت و به‌ویژه شرکت خصوصی پیش می‌آید، پیش‌فرض ذهنی افراد به دغدغه‌های اقتصادی و سوددهی معطوف می‌شود. از اساس این ذهنیت درست است، زیرا ماهیت وجودی یک شرکت بر مقوله کسب‌وکار معطوف به سودآوری است.
محمد امین راد/ ۲ خرداد ۱۳۹۸ - کاردار آمریکا در بغداد اخبار مربوط به معافیت عراق از تحریم های یکجانبه آمریکا علیه ایران در زمینه واردات برق و گاز را تایید کرد.
بررسی طرح‌های پالایشی کشور نشان می‌دهد که تنها روش مدنظر برای تامین مالی این قبیل از پروژه‌ها، استفاده از فاینانس خارجی بوده است در حالی که نقدینگی کشور به حدود 2000 هزار میلیارد تومان رسیده و برای ساخت سالانه یک پالایشگاه 250 هزار بشکه‌ای، جذب 3 درصد از این نقدینگی برای راه اندازی پالایشگاه‌های کشور کافی است.
نام اقتصاد مقاومتی که به میان می‌آید، باید صنعت پتروشیمی ایران را از پیشگامان این راه دانست که با حرکت در این مسیر کارنامه‌ای موفق ثبت کرده است. گواه این موضوع طرح‌های مختلف پتروشیمی است که در سال های اخیر افتتاح شده و نتیجه آن با رشد و تنوع تولید و همچنین صادرات برای اقتصاد کشور همراه بوده است.
حسن ضیا کاشانی، مدیرعامل اسبق شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران/ اکنون تنها ابزاری که برای کنترل مصرف سوخت در اختیار ما قرار دارد، استفاده از کارت هوشمند سوخت است.
گفتمان
با توجه به رشد مصرف، تولید متانول ایران تا چهار سال آینده به بیش از ۲۵ میلیون تن خواهد رسید که چین و آمریکا هم بیشتر از این میزان تولید خواهند کرد، اما به همان میزان که تولید افزایش می‌یابد، رشد مصرف هم بالا خواهد رفت.
من فضا را باز نمی‌کنم که یکسری بیایند دوباره بابک زنجانی درست کنند. حتما چنین اجازه‌ای نمی‌دهم، بارها گفته‌ام تا زمانی که این امانت دست من است با همه وجود تلاش می‌کنم که از این امانت مردم حفاظت کنم حتی به قیمت جانم که هیچ، به قیمت آبرویم هم ان‌شاءالله نمی‌گذارم از پول ملت ببرند. نمی‌گذارم از این پول ببرند و من بمانم.
مهندس مهدی حاجی حسین‌زاده، مدیرعامل شرکت پتروایران کیش در گفتگو با دانش نفت، آخرین فعالیت‌ها و دستاوردهای شرکت پتروایران کیش را در زمینه‌های مختلف کاری تشریح کرد. آنچه در پی می آید مشروح این گفتگوست که از نظر خوانندگان گرامی می گذرد.
مهندس حسین تولا، مدیریت برنامه‌ریزی طرح‌ها و توسعه تجاری شرکت توسعه پتروایران را بر عهده دارد.
عصام‌الدین فیروزبخت، مدیرفاوای شركت توسعه پتروایران، دارای 23 سال سابقه فعالیت تخصصی در زمینه توسعه راهكارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات در صنعت نفت است.

صفحه نخست

|

اخبار نفت

|

گفتمان

|

مقالات

|

ياداشت روز

|

يادداشت اول

|

مزايده و مناقصه

|

گالري تصاوير

|

درج آگهي

|

سايتهاي مرتبط

|

آرشيو PDF

|

درباره ما

|

تماس با ما

© Copyright 2011 daneshenaft.ir All Rights Reserved. Powered by : HomaNic.com | Developed by :