«گروه اقتصادی صندوق‌ بازنشستگی نفت در دولت سیزدهم، طرح «ایران ال‌ان‌جی» را در فهرست برنامه‌های توسعه‌ای اقتصادی قرار داد؛
ایران ال‌ان‌جی؛ خیلی دور - خیلی نزدیک!

 

در خبرها آمده بود که «گروه اقتصادی صندوق‌ بازنشستگی نفت در دولت سیزدهم، طرح «ایران ال‌ان‌جی» را در فهرست برنامه‌های توسعه‌ای اقتصادی قرار داده و ضمن ترمیم بدنه مدیریتی اجرای این طرح در طول ۱۰ ماه گذشته در مرحله نخست، موافقت اصولی برای راه‌اندازی یک ردیف (ترین) ۵ میلیون تنی از معاونت برنامه‌ریزی وزارت نفت دریافت کرد». این خبر را به فال نیک می گیریم اما شوربختانه بایستی بگوییم سالهاست که از قافله بازار LNG دنیا و سودهای چند جانبه اقتصادی، سیاسی و امنیتی آن عقب مانده و غافل شده‌ایم.

بی‌گمان، تنها شانس کشورهای دارای ذخایر گازی دور از بازارهای مصرف، سرمایه‌گذاری بر روی تولید LNG است که شوربختانه این مهم درباره ایران با بیشترین ذخیره گاه گازی و 33.8 تریلیون مترمکعب ذخایر اثبات شده گاز در دنیا، متمایل به صفر است. واقعا جای بسی تاسف است که ایران با وجود آنکه 18 درصد از گاز جهان را در خود جای داده است اما تنها 2 درصد از بازار این تجارت پرسود را در اختیار دارد. بر این اساس، تمام تجارت گازی ایران با خطوط لوله به همسایگان هم مرز صورت می گیرد و صادرات به بازارهای دور، فعلا به دلایل متعدد از دسترس ایران خارج است. در همین حال، در سال ۲۰۲۱، استرالیا با حجم صادرات 1.108 میلیارد متر مکعب، بزرگترین صادرکننده گاز طبیعی مایع بوده است. پس از استرالیا، قطر در رتبه دوم و پس از آن ایالات متحده آمریکا و پس از آن روسیه است و چین بزرگترین کشور واردکننده اِل‌اِن‌جی در سال ۲۰۲۱ بوده است. آنچه مبرهن است، در سال‌های اخیر تجارت جهانی ال‌ان‌جی رشد خیره‌کننده‌ای داشته و توسعه آن حتی فراتر از رشد بازار گاز بوده است. کشورهای دارای ذخایر گاز که دور از بازارهای مصرف هستند، هیچ شانسی برای حضور در بازار به جز با تولید ال‌ان‌جی ندارند. صادرات گاز از روش‌های مختلفی نظیر خط لوله، LNG (ال‌ان‌جی)، GTW،CNG ، GTL و  NGH صورت می‌پذیرد. اما آنچه باید در نظر گرفت این است که حجم های بالای صادرات گاز، به دو روش خط لوله و ال‌ان‌جی توجیه اقتصادی دارد و دیگر روش‌های انتقال در حجم های بسیار پایین اقتصادی است. بنابراین عمده روش های صادراتی به صورت خط لوله و ال‌ان‌جی است. بررسی آخرین وضعیت تجارت گاز در دنیا گویای آن است که رشد جمعیت جهان، رشد اقتصادی کشورها و پدیدار شدن اقتصادهای نوظهور، چشم انداز تقاضای انرژی جهانی را در روندی صعودی ترسیم می نماید. گاز طبیعی به دلیل پاکیزگی، در سالهای اخیر در سبد انرژی جهانی نقشی پررنگ و فزاینده ایفا کرده است. سیاستگذاری انرژی کشورها، خصوصا اتحادیه اروپا مبتنی بر توسعه پایدار و ارتقا سهم انرژی‌های پاک اهمیت استفاده از گاز طبیعی و انرژی‌های تجدیدپذیر را افزایش داده و در چنین شرایطی شاهد افزایش رقابت بر سر کسب سهمی از این بازارها میان تولید کنندگان هستیم. تقاضای گاز طبیعی طی سالهای گذشته افزایش یافته و مصرف آن طی سال‌های 2014 تا 2020 حدود 500 میلیارد متر مکعب رشد داشته و از رقم 3399.4 میلیارد متر مکعب در سال 2014 به رقم 3929.2 میلیارد متر مکعب در سال 2019 رسیده است. به دلیل پاندمی کرونا، سال 2020 را می‌توان سال پرنوسان در بازار گاز طبیعی دانست. نکته جالب توجه این است که با وجود کاهش در مصرف جهانی انرژی به دلیل محدودیت‌های ناشی از کرونا، تجارت LNG به میزان 0.4 درصد رشد کرده و به رقم 356.1 میلیون تن در انتهای سال 2020 رسیده است و این عدد در سال‌های پس از آن همواره صعودی بوده است. همانطور که گفته شد، تا قبل از توسعه تکنولوژی‌های گاز طبیعی مایع شده LNG، عمده تجارت گاز طبیعی به صورت منطقهای و از طریق خطوط لوله صورت می‌گرفت اما با توسعه این تکنولوژی‌ها اکنون شاهد شکل‌گیری جریان تبادل LNG در نقاط مختلف جهان هستیم و حتی این تجارت از طریق خطوط لوله پیشی گرفته است. شوربختانه حضور نیافتن ایران در بازار LNG جهان با سهم صفر و نیز سهم ناچیز آن در صادرات گاز طبیعی (حدود 15 میلیارد مترمکعب در سال) به وسیله خطوط لوله در حالی است که هم اکنون بازار گاز جهان، چه در بخش LNG و چه در بخش خطوط لوله با رشد چشم افسایی روبروست. در این زمینه، ایده ساخت تأسیسات ال‌ان‌جی در ایران با استفاده از گاز طبیعی فازهای پارس جنوبی به اوایل دهه 80 شمسی بازمی‌گردد. در مطالعات کلی شرکت ملی نفت ایران برای حضور ایران در بازار ال‌ان‌جی جهان، شش طرح پرشین ال‌ان‌جی با ظرفیت 16.2 میلیون تن در سال، پارس ال‌ان‌جی با ظرفیت 10 میلیون تن در سال، ایران ال‌ان‌جی با ظرفیت 10.8 میلیون تن در سال و همچنین پروژه‌های ال‌ان‌جی پارس شمالی با ظرفیت 20 میلیون تن در سال، گلشن ال‌ان‌جی با ظرفیت تولید 10 میلیون تن در سال و دو پروژه با مقیاس کوچک و حجم تولید کلی سه میلیون تن در سال، طرحهایی بودندکه برای دستیابی به هدف تولید سالانه 70 میلیون تن ال‌ان‌جی در سال 2015 میلادی تعریف شده بودند. این برنامه اگر طبق زمان‌بندی اجرا می‌شد هم‌اکنون ایران را به جایگاه بزرگترین صادرکننده گاز طبیعی مایع‌شده جهان می‌رساند اما به واسطه تحریم‌ها و با توجه به وابستگی کامل آن به تکنولوژی و سرمایه‌گذاری خارجی، این طرح‌ها از اولویت شرکت ملی نفت ایران خارج و از این میان تنها کلنگ ساخت پروژه ایران ال‌ان‌جی در تابستان سال 1386 به زمین زده شد. آنچه مسلم است تحریمهای طولانی علیه صنعت نفت ایران و نبود تکنولوژی‌های مربوطه، پروژه‌های توسعه‌ای ایران را به تعویق انداخته یا متوقف کرده است و این در حالی است که براساس ترندهای جهانی، ساختار بازار گاز، پتانسیل ایران و اسناد بالادستی ضروری است که به سمت افزایش گزینه‌های صادرات این انرژی حرکت کنیم. صنعت ال‌ان‌جی عمدتاً بر پایه تجهیزات پیشرفته فوق سردسازی و مایع‌سازی استوار است. این تجهیزات نه‌تنها در این صنعت، بلکه در بسیاری از صنایع دیگر کاربرد دارد. به همین دلیل دستیابی به فناوری طراحی و ساخت این تجهیزات بسیار ارزشمند است. هرچند دستیابی به این فناوری‌ها در مقیاس تأسیسات بسیار بزرگ ال‌ان‌جی در حال حاضر فراتر از توان سازندگان و پژوهشگران داخلی به نظر می‌رسد، اما در مقیاس‌های کوچک کاملاً محتمل است. متأسفانه به‌رغم برنامه‌ریزی‌های چندباره‌ای که در یک دهه گذشته در این خصوص انجام شده بود، به‌دلیل تغییرات مدیریتی نتیجه نهایی از آنها به‌دست نیامده است. در همین حال، توسعه زیرساخت‌ها و احداث واحدهای بسیار بزرگ ال‌ان‌جی به سرمایه‌گذاری‌های بالایی نیاز دارد. از رایج‌ترین روش‌ها برای تأمین بودجه مورد نیاز این‌گونه طرح‌ها در کشورمان سرمایه‌گذاری خارجی است که در حال حاضر و با توجه به تحریم‌ها شرایط مناسبی برای آن فراهم نیست. بر این اساس، در این خصوص ما نیاز به تغییر راهبردی در حوزه تجارت انرژی کشور داریم. بازار گاز بازار رو به رشد است، از طرفی ارزش افزوده‌ای که گاز می‌تواند ایجاد کند چندان زیاد نیست و زنجیره ارزش کم تنوع و غیر ارزشمندی دارد. در حالی که آورده امنیتی و بازدارندگی آن زیاد است. اما نفت زنجیره ارزش افزوده متنوعی دارد اما به لحاظ سیاسی دارای آورده نیست. با توجه به مقایسه این دو بازار، کشور باید در راستای کسب امنیت و درآمد پایدار به سمت صادرات گاز حرکت کند. بنابراین می‌توان اینگونه نتیجه گرفت که صادرات گاز بر اقتصاد و روابط با کشورهای همسایه بسیار تاثیرگذار است، به طوری که می‌تواند باعث وابستگی بین کشورهای متقاضی گاز شود. به این ترتیب، به نظر می‌رسد دولت باید ضمن تلاش برای احیای طرح ایران ال‌ان‌جی (Iran LNG) و ورود به بازارهای موردی و مقطعی، حداکثر توان خود را برای توسعه واحدهای کوچک ال‌ان‌جی از طریق بومی‌سازی با همکاری سازندگان داخلی مصروف دارد و زنجیره تولید تا مصرف ال‌ان‌جی را به‌عنوان سوخت در داخل کشور و صادرات محموله‌های کوچک ال‌ان‌جی به کشورهای نزدیک را با ایجاد زیرساخت‌های قانونی برای مشارکت بخش خصوصی فراهم آورد.

منبع داده‌ها: BP

شنبه 22 مرداد ماه 1401
امانت داری و اخلاق مداری
استفاده از این مطلب فقط با ذکر منبع مجاز است.