1405/02/21
واکاوی بحران بدهی آمریکا و سلطه رو به زوال دلار؛
سقوط امپراتوری بدهی!
طبق دادههای منتشر شده، تا تاریخ ۳۱ مارس ۲۰۲۶ بدهی عمومی ایالات متحده، ۳۱.۲۶۵ تریلیون دلار بود که این میزان بیش از تولید ناخالص داخلی این کشور است.
ایالات متحده آمریکا چند سالی هست که در قامت بدهکارترین کشور جهان ظاهر شده؛ غولی اقتصادی که بر خروارها بدهی انباشتهشده استوار است. عبور بدهی ملی این کشور از مرز ۱۰۰ درصد تولید ناخالص داخلی، تنها یک عدد آماری هشداردهنده نیست، بلکه زنگ خطری برای یک فروپاشی ساختاری قریبالوقوع است. ادامه روند فعلی، که در آن دولت فدرال به ازای هر ۱ دلار درآمد، ۱.۳۳ دلار هزینه میکند، این کشور را به سوی ورشکستگی و فروپاشی اقتصادی کامل سوق خواهد داد.
چگونه یک تکه کاغذ، جایگزین طلا شد؟
برای درک بحران کنونی، باید به تاریخچۀ چگونگی سلطه دلار بر مبادلات جهانی بازگشت. تا پایان جنگ جهانی دوم، طلا ستون فقرات نظام پولی جهان بود. اما در کنفرانس «برتون وودز» در سال ۱۹۴۴، در حالی که اقتصادهای اروپایی ویران شده بودند و آمریکا بزرگترین دارنده ذخایر طلای جهان بود، دلار به عنوان تنها ارزی که پشتوانۀ مستقیم طلا داشت (هر اونس ۳۵ دلار)، به عنوان ارز ذخیره جهانی جایگزین طلا شد. جهانِ پساجنگ، برای بازسازی خود به دلار نیاز داشت و اینگونه، پایههای سلطۀ پولی آمریکا گذاشته شد.
اما این پشتوانه دیری نپایید. چاپ بیحد و حساب دلار برای تامین هزینههای جنگ ویتنام و برنامههای داخلی، منجر به بحران اعتماد شد و در نهایت، ریچارد نیکسون در سال ۱۹۷۱ در اقدامی یکجانبه، پنجره تبدیل دلار به طلا را برای همیشه بست. از آن پس، دلار یک ارز بدون پشتوانه ملموس شد، اما به دلیل ممانعت سیستماتیک و توافقات پشت پرده (مانند الزام تجارت نفت با دلار یا «پترودلار»)، سلطۀ آن نهتنها از بین نرفت، بلکه به ابزاری سیاسی تبدیل شد.
دلار به مثابه سلاح!
دقیقاً از همین نقطه، آمریکا دریافت که میتواند با چاپ بیپشتوانه دلار، از جیب سایر کشورها اخاذی کند. هر دلاری که چاپ میشود و در ذخایر بانکهای مرکزی جهان مینشیند، در حقیقت سهمی از کالاها و خدمات واقعی است که کشورهای دیگر به آمریکا هدیه میدهند. این «حق ضرب پول»، به دولت فدرال این امکان را داده است تا با خیالی آسوده، بدهی ۳۱.۲۶۵ تریلیون دلاری خود را روی شانههای جهان سوار کند و کسری بودجههای تاریخیاش را با خلق پول توخالی جبران نماید.
این سیاست، اما یک پایۀ دیگر نیز دارد: سرکوب و تحریم. آمریکا در دهههای گذشته، با استفاده از جایگاه دلار در سیستم بانکی بینالمللی (SWIFT)، این ارز را به سلاحی برای تحریم کشورهای مستقل و مخالف سیاستهای خود تبدیل کرده است. از ایران گرفته تا روسیه، آمریکا نشان داده که برای حفظ هژمونی پوشالی خود، از قطع دسترسی به دلار به عنوان یک اهرم فشار تمام عیار استفاده میکند. این تحریمها نهتنها ابزاری برای اعمال زور، بلکه ابزاری برای حذف رقبا و منحرف کردن افکار عمومی از بحرانهای عمیق اقتصادی داخلی است. بحرانها و جنگهای غیرضروریای که این کشور در سراسر جهان به راه میاندازد، نه برای دموکراسی، که برای حفظ این چرخه معیوب بدهیمحور و تداوم سلطه دلار طراحی شدهاند.
سپیدهدم پسا دلار؛ چشمانداز فروپاشی
اما این ابربدهکارِ متقلب، اکنون با تهدیدی جدی به نام بیداری جهان روبروست. اگر روزی کشورهای جهان به این آگاهی جمعی برسند که ثروت واقعی آنها صرف تامین کسری بودجه افسارگسیخته یک امپراتوری رو به زوال میشود و تسلط دلار بر معاملات جهانی را کاهش دهند، فروپاشی آمریکا بدون تردید رقم خواهد خورد.
نشانهها هماکنون آشکار شدهاند. ظهور و قدرتمند شدن یوان چین و حرکت گروه بریکس به سمت ایجاد یک سبد ارزی جایگزین یا سازوکارهای مالی مستقل از دلار، نشان میدهد که جهان دیگر به این گروگانگیری اقتصادی رضایت نمیدهد. تصور کنید کشوری مانند چین، که بزرگترین شریک تجاری بیشتر کشورهای جهان است، یا روسیه و ایران که تحت شدیدترین تحریمها قرار دارند، موفق شوند معماری مالی جدیدی پایهریزی کنند که در آن یوان، روبل یا ارزهای دیجیتال ملی جایگزین دلار شوند. در این صورت، سیل دلارهای بدون استفادهای که امروز در ذخایر جهانی انبار شدهاند، به سرعت به داخل اقتصاد آمریکا بازخواهد گشت و ابرتورم ویرانگری ایجاد میکند که تمام ساختارهای اقتصادی و اجتماعی این کشور را در هم خواهد شکست.
عبور بدهی از ۱۰۰ درصد تولید ناخالص داخلی، اعلان عمومی ورشکستگی یک امپراتوری است که به جای تولید و تجارت سالم، بر چاپ پول و ایجاد تنشهای ژئوپلیتیک متکی شده است. هژمونی پوشالی دلار، شاید پایدار به نظر برسد، اما بر پایههای سست بدهی بنا شده و تاریخ نشان داده که هیچ امپراتوریِ بدهکاری تا ابد دوام نمیآورد. جهان به سرعت به سمت متنوعسازی سبد ارزی خود حرکت میکند و با طلوع عصر یوان و سایر ارزهای قدرتمند، غروب غمانگیز و اجتنابناپذیر دلار نیز فرا خواهد رسید.