1405/02/16
یونس نظری کارشناس صنعت پتروشیمی؛
تابآوری، ضرورت استراتژیک برای تداوم و جهش تولید در صنعت پتروشیمی
یونس نظری درباره وضعیت فعلی زنجیره تامین پتروشیمی و تاثیر مستقیم تحریمها بر تداوم عملیات تولیدی گفت: مفهوم تابآوری برای صنعت پتروشیمی ایران دیگر یک گزینه یا یک الگوی مدیریتی لوکس نیست؛ این یک شرط بقا است. صنعت پتروشیمی، یک زنجیره به هم پیوسته و پیچیده از مواد اولیه (خوراک)، تجهیزات تحت فشار، مبدلهای حرارتی، شیرآلات کنترل پیشرفته، سیستمهای ابزار دقیق و کاتالیستهای خاص است. هر شکست یا وقفه در تامین هر یک از این حلقهها، میتواند منجر به توقف کامل یک واحد تولیدی با ارزش صدها میلیون دلاری شود. تحریمها، ریسک این شکست را به شدت افزایش دادهاند. ما شاهد هستیم که زمان تحویل تجهیزات از چند ماه به چند سال افزایش یافته، هزینهها به دلیل واسطهگری و مسیرهای غیرمستقیم چند برابر شده و دسترسی به دانش فنی روز دنیا محدود گشته است.
وی افزود: در این شرایط، زنجیره تامین سنتی و وابسته به خارج، عملاً شکننده است. بنابراین، استراتژی ما باید مبتنی بر ایجاد یک زنجیره تامین چابک، تطبیقپذیر و تا حد امکان خوداتکا باشد. تابآوری در اینجا به معنای توانایی پیشبینی اختلالات، جذب شوکها، و بازگشت سریع به حالت عملیاتی بهینه با کمترین هزینه است. این امر نیازمند یک تغییر پارادایم در نگرش مهندسی، مدیریت پروژه و برنامهریزی کلان صنعت است.
وی در توضیح سختترین چالشهای فنی و مدیریتی در مواجهه با محدودیتهای تامین و چگونگی مدیریت این ریسکهای حیاتی گفت: پروژههای کلان پتروشیمی ذاتاً پیچیده هستند، اما زمانی که لایه تحریم نیز به آن اضافه میشود، مدیریت ریسک به یک هنر تبدیل میگردد. در شرکتهای پتروشیمی، ما با چالشهای چندوجهی مواجه بودیم:
تامین تجهیزات سنگین و خاص: مانند رآکتورهای با درجه خلوص بالا، کمپرسورهای سانتریفیوژ دوربالا و توربینهای بخار. این تجهیزات معمولاً از تعداد محدودی سازنده اروپایی یا آسیایی خاص تهیه میشوند. تحریم، مذاکره و عقد قرارداد مستقیم را ناممکن میکرد.
تأمین قطعات یدکی و خدمات پس از فروش: گاهی حتی اگر تجهیز اصلی را با هزاران زحمت وارد کردهاید، یک قطعه ساده مانند «سیل مکانیکی» یک پمپ یا کارت الکترونیکی یک سیستم کنترل، در صورت خرابی، میتواند کل خط تولید را برای هفتهها متوقف کند.
مدیریت دانش فنی و نرمافزارهای طراحی: دسترسی به نرمافزارهای به روز شبیهسازی و پشتیبانی فنی آنها با مشکل مواجه شد.
نظری درباره راهبرد مدیریتی در این زمینه گفت: تکنیکهای مهندسی موازی و انعطافپذیر: ما دیگر نمیتوانستیم بر اساس یک منبع تامین واحد، برنامهریزی کنیم. از ابتدای طراحی، چندین سناریوی تامین (از جمله جایگزینهای بومی) به موازات هم بررسی میشد. این امر نیازمند طراحی ماژولار و قابلیت انعطاف در مشخصات فنی بود.
تحلیل ریسک کمی: برای هر قطعه حیاتی، شاخصی به نام "شاخص بحرانی بودن تأمین" تعریف کردیم. تجهیزات با شاخص بحرانی بودن تامین بالا، در اولویت برنامهریزی برای ذخیرهسازی استراتژیک یا بومیسازی قرار میگرفتند.
تصمیمگیری استراتژیک زودهنگام: یکی از تصمیمات کلیدی در یکی از شرکتهای پتروشیمی که عضو هیات مدیره بودم، سرمایهگذاری اولیه بر روی ایجاد یک کارگاه تعمیرات اساسی مجهز و تیم مهندسی مستقر در سایت بود. این تصمیم اگرچه هزینه اولیه داشت، اما ریسک توقفهای طولانیمدت را به شدت کاهش داد و اجازه میداد بسیاری از تعمیرات سطح بالا در داخل کشور انجام شود. این نگرش، از مدیریت پروژه صرف به سمت مدیریت داراییهای فیزیکی در طول چرخه عمر کامل پروژه تغییر موضع داد.
وی گفت: ما در صنعت پتروشیمی ایران از یک دوره سخت عبور کردهایم، اما این چالشها، ماهیچههای فناوری و مدیریتی ما را تقویت کرده است. امروز ما به این باور رسیدهایم که با تکیه بر نیروهای متخصص داخلی، همگرایی بین صنعت، دانشگاه و پژوهشگاه، و یک اراده استراتژیک ملی، نه تنها میتوانیم بر مشکلات فائق آییم، بلکه میتوانیم الگویی برای صنایع استراتژیک دیگر کشورها در مواجهه با فشارهای خارجی شویم. آینده پتروشیمی ایران، آیندهای درخشان، خوداتکا و پیشرو در منطقه است، به شرطی که این مسیر را با عزمی راسخ و برنامهای هوشمندانه ادامه دهیم.
#یونس_نظری
وی افزود: در این شرایط، زنجیره تامین سنتی و وابسته به خارج، عملاً شکننده است. بنابراین، استراتژی ما باید مبتنی بر ایجاد یک زنجیره تامین چابک، تطبیقپذیر و تا حد امکان خوداتکا باشد. تابآوری در اینجا به معنای توانایی پیشبینی اختلالات، جذب شوکها، و بازگشت سریع به حالت عملیاتی بهینه با کمترین هزینه است. این امر نیازمند یک تغییر پارادایم در نگرش مهندسی، مدیریت پروژه و برنامهریزی کلان صنعت است.
وی در توضیح سختترین چالشهای فنی و مدیریتی در مواجهه با محدودیتهای تامین و چگونگی مدیریت این ریسکهای حیاتی گفت: پروژههای کلان پتروشیمی ذاتاً پیچیده هستند، اما زمانی که لایه تحریم نیز به آن اضافه میشود، مدیریت ریسک به یک هنر تبدیل میگردد. در شرکتهای پتروشیمی، ما با چالشهای چندوجهی مواجه بودیم:
تامین تجهیزات سنگین و خاص: مانند رآکتورهای با درجه خلوص بالا، کمپرسورهای سانتریفیوژ دوربالا و توربینهای بخار. این تجهیزات معمولاً از تعداد محدودی سازنده اروپایی یا آسیایی خاص تهیه میشوند. تحریم، مذاکره و عقد قرارداد مستقیم را ناممکن میکرد.
تأمین قطعات یدکی و خدمات پس از فروش: گاهی حتی اگر تجهیز اصلی را با هزاران زحمت وارد کردهاید، یک قطعه ساده مانند «سیل مکانیکی» یک پمپ یا کارت الکترونیکی یک سیستم کنترل، در صورت خرابی، میتواند کل خط تولید را برای هفتهها متوقف کند.
مدیریت دانش فنی و نرمافزارهای طراحی: دسترسی به نرمافزارهای به روز شبیهسازی و پشتیبانی فنی آنها با مشکل مواجه شد.
نظری درباره راهبرد مدیریتی در این زمینه گفت: تکنیکهای مهندسی موازی و انعطافپذیر: ما دیگر نمیتوانستیم بر اساس یک منبع تامین واحد، برنامهریزی کنیم. از ابتدای طراحی، چندین سناریوی تامین (از جمله جایگزینهای بومی) به موازات هم بررسی میشد. این امر نیازمند طراحی ماژولار و قابلیت انعطاف در مشخصات فنی بود.
تحلیل ریسک کمی: برای هر قطعه حیاتی، شاخصی به نام "شاخص بحرانی بودن تأمین" تعریف کردیم. تجهیزات با شاخص بحرانی بودن تامین بالا، در اولویت برنامهریزی برای ذخیرهسازی استراتژیک یا بومیسازی قرار میگرفتند.
تصمیمگیری استراتژیک زودهنگام: یکی از تصمیمات کلیدی در یکی از شرکتهای پتروشیمی که عضو هیات مدیره بودم، سرمایهگذاری اولیه بر روی ایجاد یک کارگاه تعمیرات اساسی مجهز و تیم مهندسی مستقر در سایت بود. این تصمیم اگرچه هزینه اولیه داشت، اما ریسک توقفهای طولانیمدت را به شدت کاهش داد و اجازه میداد بسیاری از تعمیرات سطح بالا در داخل کشور انجام شود. این نگرش، از مدیریت پروژه صرف به سمت مدیریت داراییهای فیزیکی در طول چرخه عمر کامل پروژه تغییر موضع داد.
وی گفت: ما در صنعت پتروشیمی ایران از یک دوره سخت عبور کردهایم، اما این چالشها، ماهیچههای فناوری و مدیریتی ما را تقویت کرده است. امروز ما به این باور رسیدهایم که با تکیه بر نیروهای متخصص داخلی، همگرایی بین صنعت، دانشگاه و پژوهشگاه، و یک اراده استراتژیک ملی، نه تنها میتوانیم بر مشکلات فائق آییم، بلکه میتوانیم الگویی برای صنایع استراتژیک دیگر کشورها در مواجهه با فشارهای خارجی شویم. آینده پتروشیمی ایران، آیندهای درخشان، خوداتکا و پیشرو در منطقه است، به شرطی که این مسیر را با عزمی راسخ و برنامهای هوشمندانه ادامه دهیم.
#یونس_نظری