جنگ ایران بازار را برای انرژی گران آماده می‌کند

هشت ماه پس از آغاز جنگ، ذخایر نفت‌خام خشکی که در ابتدا به جذب شوک انرژی کمک کردند، به‌شدت کاهش یافته‌اند. هم‌زمان، احیای صادرات نفت از تنگه هرمز همچنان شکننده است، ظرفیت پالایش جهانی آسیب دیده و مسیرهای دیپلماتیک معتبر برای پایان دادن به درگیری محدودتر از گذشته به نظر می‌رسند.

بازار معاملات آتی از تداوم قیمت‌های بالا حکایت دارد

قیمت قراردادهای آتی نفت برنت برای تحویل در دسامبر ۲۰۲۷ از ابتدای سپتامبر بیش از ۱۳ درصد افزایش یافته و به ۸۶ دلار برای هر بشکه رسیده است؛ بالاترین سطح ثبت‌شده برای این قرارداد. قراردادهای تحویل دسامبر ۲۰۲۶ نیز حدود ۱۲ درصد رشد کرده‌اند.

منحنی قیمت‌های آتی را نباید پیش‌بینی قطعی قیمت آینده دانست. با این حال، این منحنی نشان می‌دهد پالایشگاه‌ها، شرکت‌های هواپیمایی، معامله‌گران کالا و مدیران دارایی تا چه اندازه حاضرند برای تثبیت قیمت‌های بالاتر در ماه‌ها و حتی سال‌های آینده هزینه کنند. در واقع، فعالان بازار در برابر این احتمال که اختلال‌های امروز به شرایط عادی فردا تبدیل شوند، حق بیمه بیشتری می‌پردازند.

تردید درباره بازگشت عرضه نفت

این روند با انتظار بخش بزرگی از صنعت نفت برای افزایش عرضه جهانی در سال آینده در تضاد است. آژانس بین‌المللی انرژی پیش‌بینی می‌کند عرضه جهانی نفت با احیای صادرات خاورمیانه، از روزانه ۱۰۰.۷ میلیون بشکه در سال جاری به ۱۰۸.۳ میلیون بشکه در سال ۲۰۲۷ برسد.

پیش‌بینی می‌شود تقاضا نیز از روزانه ۱۰۲.۴ میلیون بشکه به ۱۰۴.۴ میلیون بشکه افزایش یابد؛ رقمی که همچنان اندکی پایین‌تر از مصرف سال ۲۰۲۵ است. انتظار می‌رود بخش عمده رشد تقاضا به خوراک صنایع پتروشیمی مربوط باشد، نه سوخت‌های حمل‌ونقل مانند گازوئیل.

تراز پیش‌بینی‌شده عرضه و تقاضا، در حالت عادی باید از مازاد قابل‌توجه عرضه و در نتیجه فشار کاهشی بر قیمت‌ها حکایت کند. با این حال، افزایش قیمت قراردادهای بلندمدت نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران نسبت به تحقق کامل این سناریو یا دوام آن اطمینان کمتری دارند.

تنگه هرمز؛ هزینه امنیتی تازه برای هر بشکه نفت

مناقشه واشنگتن و تهران همچنان حول کنترل تنگه هرمز متمرکز است. جریان نفت از این آبراه در هفته‌های اخیر، تا حد زیادی با کمک حمایت نیروی دریایی آمریکا، به نزدیکی سطح پیش از جنگ بازگشته است؛ اما ایران در هفته گذشته حملات به کشتی‌ها را افزایش داده و تهدید کرده است که اختلال‌ها را تشدید می‌کند.

دامنه درگیری نیز از خلیج‌فارس فراتر رفته است. حوثی‌های یمن که با ایران همسو هستند، حملات موشکی و پهپادی به عربستان سعودی را افزایش داده‌اند؛ از جمله حملاتی که این هفته مقر شرکت دولتی آرامکو در ظهران را هدف قرار داد.

در چنین شرایطی، هر بشکه نفتی که از منطقه خارج می‌شود، با هزینه امنیتی بیشتری همراه است. پیچیدگی مسیرهای لجستیکی، افزایش کرایه حمل، هزینه‌های بالاتر بیمه و حفاظت نظامی، اکنون نزدیک به یک‌سوم هزینه انتقال هر بشکه نفت از منطقه را تشکیل می‌دهند؛ در حالی که این سهم پیش از جنگ حدود ۳ درصد بود.

تا زمانی که توافقی پایدار درباره تنگه هرمز حاصل نشود، بخش بزرگی از این هزینه‌ها احتمالا برای آینده قابل پیش‌بینی در قیمت‌ها باقی خواهد ماند.

بازار گازوئیل؛ فشار بیشتر بر اقتصاد جهانی

تنش در بازار گازوئیل حتی آشکارتر است. قراردادهای آتی گازوئیل اروپا در میانه سپتامبر، در پی کمبود شدید عرضه ناشی از اختلال‌ها در خاورمیانه و روسیه، به رکورد هر تن ۱٬۴۸۰ دلار رسید؛ معادل حدود ۲۱۰ دلار برای هر بشکه.

حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه از زمان حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، ظرفیت پالایش این کشور را مختل کرده و مسکو را وادار کرده است در اوایل سال جاری صادرات گازوئیل را ممنوع کند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از توافقی با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، برای ازسرگیری بخشی از صادرات گازوئیل روسیه خبر داد و بعدتر از برقراری یک «آتش‌بس انرژی» دیگر میان روسیه و اوکراین سخن گفت.

با این حال، حجم صادرات اضافی روسیه که ترامپ به آن اشاره کرده، بسیار ناچیز است و تقریبا معادل ۱۲ ساعت عرضه جهانی گازوئیل برآورد می‌شود. همچنین، هیچ‌یک از دو طرف درگیر اعتبار چندانی برای آتش‌بس اعلام‌شده قائل نیستند.

در عوض، معامله‌گران بر کاهش شدید ظرفیت تولید سوخت در سال جاری متمرکز شده‌اند؛ موضوعی که از تداوم محدودیت عرضه حکایت دارد. قراردادهای گازوئیل برای تحویل در دسامبر ۲۰۲۷ در هفته جاری برای نخستین بار از هر تن هزار دلار عبور کردند، در حالی که پیش از جنگ این قراردادها حدود ۶۴۴ دلار قیمت داشتند.

افزایش قیمت سوخت‌های پالایش‌شده ممکن است در نهایت پیامد مهم‌تری از رشد قیمت نفت‌خام داشته باشد. گازوئیل سوخت کامیون‌ها، کشتی‌ها، کارخانه‌ها و مزارعی است که بخش بزرگی از فعالیت اقتصادی جهان به آن‌ها وابسته است. افزایش ماندگار قیمت آن از طریق هزینه‌های بالاتر حمل‌ونقل، تولید و مواد غذایی به سایر بخش‌های اقتصاد منتقل می‌شود.

تورم کل آمریکا در سپتامبر به ۳.۷ درصد رسیده است؛ تقریبا دو برابر هدف ۲ درصدی فدرال رزرو. تورم هسته نیز در حال افزایش است و تداوم قیمت‌های بالای گازوئیل به نگرانی مهمی برای سیاست‌گذاران آمریکایی و جهانی تبدیل شده است.

بازگشت سریع به شرایط پیش از جنگ دیگر سناریوی قطعی نیست

در بخش عمده سال جاری، بازارهای انرژی فرض را بر این گذاشته بودند که جنگ ایران مانند بحران‌های ژئوپلیتیکی گذشته، اختلالی شدید اما موقت ایجاد می‌کند و پس از آن شرایط به‌سرعت به حالت عادی بازمی‌گردد.

اکنون سرمایه‌گذاران به‌طور فزاینده‌ای به این نتیجه می‌رسند که ممکن است چنین بازگشتی در کار نباشد. مسئله دیگر فقط میزان نفتی نیست که می‌تواند از تنگه هرمز عبور کند؛ بازار باید بداند نظام انرژی جهانی تا چه اندازه قادر است ذخایر، ظرفیت پالایش و زنجیره‌های تامین آسیب‌دیده در ماه‌های جنگ را بازسازی کند.

تا آن زمان، جهان در معرض ورود به دوره‌ای از هزینه‌های ساختاری بالاتر انرژی قرار دارد؛ دوره‌ای که ممکن است حتی پس از پایان درگیری‌های نظامی نیز ادامه پیدا کند.