از همین رو، یکی از مهم‌ترین بخش‌های عملکرد یک‌ساله شرکت ملی نفت ایران را باید در حوزه‌هایی جست‌وجو کرد که شاید مستقیماً در جدول تولید نفت و گاز دیده نشوند، اما آثار آنها در اقتصاد و جامعه باقی می‌ماند: جمع‌آوری گازهای همراه نفت، کاهش گازسوزی، شفافیت مالی و وصول درآمدهای نفتی و ایفای مسئولیت‌های اجتماعی در مناطق نفت‌خیز.
این سه حوزه در ظاهر ارتباط مستقیمی با یکدیگر ندارند، اما یک وجه مشترک دارند: تلاش برای تبدیل منابع زیرزمینی کشور به ارزش واقعی و پایدار برای مردم. 
گازی که سال‌ها سوخته است 
یکی از قدیمی‌ترین مشکلات صنعت نفت ایران، سوزاندن گازهای همراه نفت یا همان گازهای مشعل است.
هنگامی که نفت از مخزن استخراج می‌شود، بخشی از گاز نیز همراه آن به سطح زمین می‌رسد. اگر زیرساخت لازم برای جمع‌آوری، فرآورش و انتقال این گاز وجود نداشته باشد، بخشی از آن در مشعل‌ها سوزانده می‌شود.
این فرآیند از یک سو به معنای هدررفت یک منبع ارزشمند ملی و از سوی دیگر، انتشار آلاینده‌های زیست‌محیطی است. به همین دلیل، کاهش گازسوزی در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین مطالبات افکار عمومی و سیاست‌گذاران تبدیل شده است.
در این میان، یکی از اقدامات قابل توجه شرکت ملی نفت ایران در دولت چهاردهم، شتاب گرفتن پروژه‌های جمع‌آوری گازهای همراه نفت بوده است.
بر اساس آمار ارائه‌شده، از ابتدای دولت تاکنون میلیون‌ها مترمکعب در روز از گازهای مشعل جمع‌آوری شده است.
این حجم از گاز دیگر در مشعل‌ها نمی‌سوزد و می‌تواند وارد چرخه تولید، فرآورش، مصرف صنعتی یا صادرات شود.
اگر ارزش اقتصادی هر مترمکعب گاز را در نظر بگیریم، اهمیت این اقدام بسیار بیشتر آشکار می‌شود. حتی بدون احتساب آثار زیست‌محیطی، تبدیل گاز مشعل به محصول قابل استفاده به معنای افزایش بهره‌وری از ذخایر هیدروکربوری کشور است. 
یک تغییر مهم در نگاه به منابع نفتی 
در سال‌های گذشته، گازهای همراه نفت در بسیاری از مناطق نفت‌خیز بیشتر به عنوان محصول جانبی تولید نفت دیده می‌شدند؛ اما نگاه جدید صنعت نفت این است که این گاز نیز بخشی از ثروت ملی است و باید جمع‌آوری و به ارزش اقتصادی تبدیل شود. این تغییر نگاه اهمیت زیادی دارد.
فرض کنیم یک میدان نفتی روزانه مقدار مشخصی نفت تولید می‌کند و همزمان چند میلیون مترمکعب گاز همراه نیز از آن خارج می‌شود. در گذشته ممکن بود بخش قابل توجهی از این گاز سوزانده شود، اما امروز هدف این است که همان گاز وارد شبکه جمع‌آوری شده، فرآورش شود و به عنوان خوراک پتروشیمی، سوخت نیروگاه یا سایر مصارف مورد استفاده قرار گیرد.
این رویکرد به‌ویژه در مناطقی مانند خارگ اهمیت بیشتری دارد؛ جایی که زیرساخت‌های نفتی و پتروشیمی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و امکان تبدیل گازهای همراه به خوراک صنعتی وجود دارد.
همکاری شرکت نفت فلات قاره ایران و پتروشیمی خارگ در جمع‌آوری و تحویل گازهای همراه نمونه‌ای از همین رویکرد است؛ یعنی تبدیل چیزی که پیش از این بخشی از آن در مشعل از بین می‌رفت، به خوراک قابل استفاده در زنجیره ارزش. 
آغاز یک مسیر، نه پایان آن 
با وجود اهمیت موضوع، نباید تصور کرد مسئله گازهای مشعل با این میزان جمع‌آوری پایان یافته است.
برنامه واقعی باید رسیدن به نقطه‌ای باشد که گازسوزی به حداقل ممکن برسد و تقریباً هیچ گاز قابل استحصال اقتصادی در مشعل‌ها از بین نرود.
از این منظر، وعده ادامه روند جمع‌آوری گازهای مشعل تا پایان دولت اهمیت دارد. اگر شرایط کشور از نظر امنیتی و عملیاتی به ثبات برسد، امکان تسریع پروژه‌های باقی‌مانده و تکمیل زیرساخت‌های جمع‌آوری گاز فراهم خواهد شد.
اما برای موفقیت نهایی، صرفاً احداث تاسیسات جمع‌آوری کافی نیست. شبکه انتقال، واحدهای فرآورش، کمپرسورها، خطوط لوله و مصرف‌کنندگان نهایی نیز باید همزمان توسعه پیدا کنند.
به عبارت دیگر، گازسوزی یک مسئله زنجیره‌ای است و راه‌حل آن نیز باید زنجیره‌ای باشد. 
مدیریت مالی صادرات نفت، فرآیندی مهم و حیاتی
 یکی دیگر از حوزه‌هایی که در ارزیابی عملکرد شرکت ملی نفت ایران کمتر دیده می‌شود، مدیریت مالی صادرات نفت است.
در نگاه عمومی، وقتی نفت تولید و صادر شد، تصور می‌شود کار تمام شده است. اما از منظر اقتصادی، یک بشکه نفت زمانی به دستاورد واقعی برای کشور تبدیل می‌شود که درآمد حاصل از فروش آن نیز وصول شود.
در شرایط تحریم، این مسئله پیچیده‌تر می‌شود. مسیر فروش، انتقال محموله، دریافت وجه، تسویه حساب‌ها، مدیریت مطالبات و رعایت الزامات مالی و مالیاتی، همگی نیازمند سازوکارهای تخصصی هستند.
در سال گذشته، کوتاه کردن زمان تحویل و وصول درآمدهای نفتی و پیگیری مطالبات صادراتی، در کنار شفاف‌سازی حساب‌ها و موضوعات مالیاتی شرکت ملی نفت ایران، از اقداماتی بود که اهمیت زیادی داشت.
این اقدامات شاید مانند افتتاح یک سکوی نفتی یا افزایش تولید، تصویر رسانه‌ای جذابی نداشته باشند، اما مستقیماً با منابع مالی کشور ارتباط دارند.
هر روز کاهش در زمان وصول مطالبات، به معنای کاهش فشار مالی و افزایش قدرت مانور دولت برای تامین هزینه‌های خود است. 
حلقه ضروری حکمرانی نفت 
شرکت ملی نفت ایران با گردش مالی بسیار بزرگ، یکی از مهم‌ترین بازیگران اقتصادی کشور است. بنابراین شفافیت حساب‌ها و تعیین دقیق درآمدها و هزینه‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.
شفافیت مالی به این معناست که جریان درآمدهای نفتی، پرداخت‌ها، مالیات، بدهی‌ها، مطالبات و تعهدات مالی تا حد امکان روشن و قابل ردیابی باشد.
در سال گذشته، توجه به شفاف‌سازی عملکرد مالی و تعیین تکلیف حساب‌ها و مباحث مالیاتی شرکت ملی نفت ایران، بخشی از فرآیند اصلاح حکمرانی اقتصادی این شرکت بود.
این موضوع از یک منظر دیگر نیز اهمیت دارد: هرچه ساختار مالی یک شرکت بزرگ شفاف‌تر باشد، امکان برنامه‌ریزی برای سرمایه‌گذاری و توسعه نیز افزایش پیدا می‌کند.
صنعت نفت برای توسعه میادین، حفاری، نگهداشت تولید، فشارافزایی پارس جنوبی و نوسازی تاسیسات به منابع مالی قابل توجه نیاز دارد. بنابراین مدیریت صحیح منابع حاصل از صادرات نفت، مقدمه‌ای برای تامین مالی پروژه‌های آینده نیز محسوب می‌شود. 
نفت فقط در چاه‌ها تولید نمی‌شود 
یکی از ویژگی‌های صنعت نفت ایران، حضور گسترده آن در مناطق کمتر برخوردار کشور است.
بخش قابل توجهی از میادین نفت و گاز در استان‌هایی مانند خوزستان، بوشهر، فارس، ایلام، کهگیلویه و بویراحمد و مناطق ساحلی قرار دارند. در نتیجه، فعالیت صنعت نفت مستقیماً با زندگی میلیون‌ها نفر از ساکنان این مناطق پیوند خورده است.
از همین رو، مسئولیت اجتماعی صنعت نفت نمی‌تواند یک فعالیت جانبی یا تبلیغاتی تلقی شود.
وقتی یک میدان نفتی در منطقه‌ای توسعه پیدا می‌کند، مردم محلی انتظار دارند بخشی از منافع این توسعه در قالب زیرساخت‌های عمومی، آموزش، بهداشت، راه، ورزش و اشتغال به منطقه بازگردد.
در سال گذشته، اجرای طرح‌های مسئولیت اجتماعی در مناطق نفت‌خیز نیز ادامه پیدا کرد؛ از ساخت و تجهیز مدارس و مراکز درمانی گرفته تا احداث و بهسازی راه‌ها، توسعه فضاهای ورزشی و حمایت از برنامه‌های آموزشی.
 سرمایه‌گذاری‌هایی فراتر از نفت
 ممکن است ساخت یک مدرسه یا یک جاده در مقایسه با احداث یک مجتمع فرآورشی چند صد هزار بشکه‌ای پروژه کوچکی به نظر برسد، اما برای جامعه محلی گاهی ارزش آن بسیار بیشتر است.
یک مدرسه می‌تواند دسترسی نسل جدید به آموزش را بهبود دهد. یک مرکز درمانی می‌تواند فاصله مردم یک منطقه محروم تا خدمات پزشکی را کاهش دهد و یک جاده می‌تواند اقتصاد یک روستا یا منطقه را به شبکه اصلی حمل‌ونقل متصل کند.
از این منظر، مسئولیت اجتماعی صنعت نفت را باید نوعی «بازگشت ارزش به جامعه» دانست.
این مسئله به‌ویژه در مناطق نفت‌خیز اهمیت دارد؛ زیرا مردم این مناطق بیش از دیگران با آثار فعالیت‌های نفتی مواجه هستند و طبیعی است که انتظار داشته باشند سهمی از منافع این صنعت نیز به زندگی روزمره آنها بازگردد.
مسئولیت اجتماعی و اعتماد عمومی
در نهایت، مسئولیت اجتماعی یک کارکرد مهم‌تر نیز دارد: ایجاد اعتماد.
صنعت نفت بدون همکاری جامعه محلی نمی‌تواند پروژه‌های بزرگ را با سرعت مطلوب اجرا کند. توسعه میدان، احداث خطوط لوله، ساخت تاسیسات و ایجاد جاده‌های دسترسی همگی با زندگی مردم محلی ارتباط دارند.
هرچه جامعه احساس کند حضور صنعت نفت برای منطقه منافع ملموس ایجاد می‌کند، همکاری و همراهی نیز بیشتر خواهد شد.
از این منظر، پروژه‌های مسئولیت اجتماعی تنها هزینه نیستند؛ بلکه نوعی سرمایه‌گذاری بلندمدت برای کاهش شکاف میان صنعت و جامعه محسوب می‌شوند.
از مسئولیت اجتماعی تا توسعه منطقه‌ای
با این حال، یک نکته مهم وجود دارد: مسئولیت اجتماعی نباید صرفاً به مجموعه‌ای از پروژه‌های پراکنده تبدیل شود.
رویکرد آینده باید حرکت از «پروژه‌محوری» به سمت «توسعه‌محوری» باشد.
به عنوان مثال، ساخت چند مدرسه اقدام ارزشمندی است، اما اگر همزمان برنامه‌ای برای ارتقای کیفیت آموزش، مهارت‌آموزی و اتصال جوانان منطقه به بازار کار وجود داشته باشد، اثر آن چند برابر خواهد شد.
همین مسئله درباره درمان، ورزش و راه نیز صادق است. هدف نهایی باید ارتقای کیفیت زندگی و توانمندسازی جامعه محلی باشد، نه صرفاً افزایش تعداد پروژه‌های اجراشده.
محیط‌زیست؛ ضلع سوم کارنامه نفت
کاهش گازهای مشعل علاوه بر ارزش اقتصادی، یک پیام مهم زیست‌محیطی نیز دارد.
صنعت نفت یکی از صنایعی است که بیشترین ارتباط را با انتشار گازهای گلخانه‌ای و آلاینده‌های هوا دارد. بنابراین هر میزان کاهش در گازسوزی می‌تواند بخشی از آثار زیست‌محیطی فعالیت‌های نفتی را کاهش دهد.
البته مسیر کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای بسیار طولانی‌تر از جمع‌آوری گازهای مشعل است و نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات در حوزه مصرف انرژی، کاهش نشتی متان، بهینه‌سازی تاسیسات و ارتقای فناوری است.

یک کارنامه با سه خروجی
اگر بخواهیم محور چهارم عملکرد شرکت ملی نفت ایران را خلاصه کنیم، باید گفت این شرکت در سال گذشته تلاش کرد منابع هیدروکربوری کشور را در سه مسیر به ارزش تبدیل کند:
گازهای مشعل به خوراک و انرژی؛ درآمدهای نفتی به منابع مالی قابل وصول؛ و ثروت نفتی مناطق محروم به زیرساخت و توسعه اجتماعی.
این سه مسیر در ظاهر متفاوت‌اند، اما یک فلسفه مشترک دارند: افزایش بهره‌وری از ثروت ملی.
جمع‌آوری گازهای همراه یعنی کمتر سوزاندن و بیشتر استفاده کردن. تسریع وصول درآمدهای نفتی یعنی تبدیل سریع‌تر فروش نفت به منابع مالی کشور و اجرای مسئولیت‌های اجتماعی یعنی تبدیل بخشی از منافع صنعت نفت به زیرساخت‌هایی که مردم بتوانند اثر آن را در زندگی روزمره خود ببینند.
آغاز یک مطالبه بزرگ‌تر
کارنامه یک سال گذشته در این حوزه قابل توجه است، اما همین دستاوردها انتظارات را نیز بالاتر می‌برد.
اکنون که بخش زیادی از گازهای مشعل جمع‌آوری شده، انتظار منطقی این است که روند تا رسیدن به حداقل گازسوزی ادامه یابد. پس از بهبود شرایط عملیاتی کشور، تکمیل پروژه‌های باقی‌مانده باید با سرعت بیشتری دنبال شود.
در حوزه مالی نیز شفافیت حساب‌ها و تسریع وصول درآمدهای نفتی باید به یک رویه پایدار تبدیل شود و در حوزه مسئولیت اجتماعی، حرکت از پروژه‌های پراکنده به سمت برنامه‌های جامع توسعه منطقه‌ای ضرورت دارد.
صنعت نفت ایران در سال گذشته نشان داد که ماموریت آن صرفاً استخراج نفت و گاز نیست. این صنعت باید همزمان تولیدکننده انرژی، حافظ منابع ملی، تامین‌کننده درآمد کشور، مسئول کاهش آثار زیست‌محیطی و شریک توسعه مناطق نفت‌خیز باشد.
از همین منظر، یکی از مهم‌ترین پیام‌های عملکرد یک‌ساله شرکت ملی نفت ایران این است که ارزش واقعی نفت فقط در بشکه‌ای که از چاه خارج می‌شود خلاصه نمی‌شود؛ ارزش نفت زمانی کامل می‌شود که گاز همراه آن هدر نرود، درآمد آن به موقع به کشور بازگردد و بخشی از ثروتی که از دل زمین استخراج می‌شود، در نهایت به بهبود زندگی مردمی منجر شود که در کنار این منابع زندگی می‌کنند.
این شاید مهم‌ترین تعریف از حکمرانی مسئولانه نفت باشد: تولید بیشتر، اتلاف کمتر، درآمد شفاف‌تر و سهم ملموس‌تر مردم از ثروت ملی.

کد مطلب : 100831

موضوع : اخبار نفتی

تاریخ : 1405/05/31-07:27