1405/08/19
صادرات چهار تولیدکننده عربی به سطح پیش از جنگ بازگشت؛
کاهش فشار عرضه در بازار نفت خاورمیانه
این تغییر در شرایطی رخ می‌دهد که جنگ ایران و آمریکا از ماه فوریه جریان عادی تجارت نفت در خلیج‌فارس را مختل کرده و بازار جهانی را با یکی از مهم‌ترین شوک‌های عرضه سال‌های اخیر مواجه ساخته است. اکنون افزایش صادرات برخی تولیدکنندگان بزرگ عربی منطقه، به‌تدریج بخشی از این اختلال را جبران می‌کند؛ هرچند صادرات نفت ایران همچنان عملا متوقف مانده است.
تغییر ساختار معاملات نفت دبی؛ نشانه‌ای از کاهش تنگنای عرضه
یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تغییر شرایط بازار، ورود معاملات شاخص نفت دبی به وضعیت «کانتانگو» است. این شاخص نقش مهمی در قیمت‌گذاری بخش عمده نفت خام صادراتی خاورمیانه دارد.
در ساختار کانتانگو، قیمت قراردادهای تحویل نزدیک‌تر از قراردادهای تحویل در ماه‌های بعد پایین‌تر است. چنین وضعیتی معمولا زمانی شکل می‌گیرد که دسترسی به نفت در کوتاه‌مدت افزایش یافته و فشار تقاضا برای دریافت فوری محموله‌ها کاهش پیدا می‌کند.
بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی معامله‌گران و کارگزاران بازار، قرارداد نوامبر نفت دبی در ابتدای هفته حدود ۲ دلار در هر بشکه پایین‌تر از قرارداد دسامبر معامله شد. این وضعیت در مقایسه با ماه‌های گذشته، نشانه‌ای از تغییر جهت بازار فیزیکی نفت خاورمیانه به شمار می‌رود.
افزایش ۱۰ درصدی صادرات چهار تولیدکننده بزرگ عربی
بر اساس داده‌های منتشر شده، مجموع صادرات نفت عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عراق و کویت در ماه اکتبر با رشد ۱۰ درصدی به بیش از ۱۵ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ سطحی که تقریبا با میزان صادرات این کشورها پیش از آغاز جنگ در ماه فوریه برابری می‌کند.
این افزایش صادرات در شرایطی اهمیت دارد که اختلال در مسیرهای انتقال نفت و محدودیت‌های ناشی از جنگ، عرضه منطقه‌ای را به‌شدت تحت فشار قرار داده بود.
با این حال، بازگشت صادرات کشورهای عربی به سطح پیش از جنگ به معنای بازگشت کامل بازار نفت به شرایط عادی نیست. توقف موثر صادرات ایران و تداوم ریسک‌های امنیتی در منطقه همچنان از عوامل تعیین‌کننده وضعیت عرضه جهانی محسوب می‌شوند.
جون گو، تحلیلگر ارشد بازار نفت در شرکت اسپارتا کامودیتیز، در ارزیابی این وضعیت تاکید می‌کند که شرایط کنونی با مازاد عرضه مقطعی پایان ماه ژوئن متفاوت است.
به گفته او، در اواخر ژوئن حجم قابل‌توجهی نفت در نفتکش‌های غول‌پیکر ذخیره شده بود که پس از آتش‌بس موقت میان ایران و آمریکا و فراهم شدن امکان خروج نفتکش‌ها از خلیج‌فارس، وارد بازار شد. اما افزایش فعلی عرضه تدریجی‌تر است و هنوز نمی‌توان آن را با موج بزرگ عرضه در آن مقطع مقایسه کرد.
کاهش قیمت محموله‌های فیزیکی؛ فراتر از بازار قراردادهای آتی
نشانه‌های کاهش فشار عرضه تنها به معاملات شاخص دبی محدود نیست. در یکی از مهم‌ترین پنجره‌های معاملاتی نفت که توسط شرکت اس‌اندپی گلوبال انرژی اداره می‌شود نیز معاملات در سطوح ضعیف‌تری انجام شده است.
در این بازار، معاملات موسوم به محموله‌های جزئی یا پارتشیالز (Partials) که قابلیت تبدیل شدن به معاملات واقعی نفت‌خام را دارند، تقریبا در سطح قیمت شاخص مشتقه دبی انجام شده‌اند.
این در حالی است که چنین معاملاتی معمولا با قیمت بالاتری نسبت به شاخص مالی مربوطه صورت می‌گیرند. نزدیک شدن قیمت آنها به سطح شاخص مشتقه، نشانه دیگری از کاهش رقابت برای خرید محموله‌های فیزیکی و احتمال افزایش عرضه در کوتاه‌مدت است.
بازار نفت دریای شمال نیز وضعیت مشابهی را تجربه می‌کند. محموله‌های این منطقه یکی از مبانی اصلی تعیین قیمت شاخص فیزیکی دِیتد برنت هستند که از مهم‌ترین معیارهای قیمت‌گذاری نفت در جهان به شمار می‌رود.
قیمت این محموله‌ها در روزهای اخیر به‌شدت کاهش یافته است. در یکی از معاملات، محموله‌ای با زمان تحویل در میانه ماه با قیمتی پایین‌تر از شاخص برنت عرضه شد، اما خریداری برای آن پیدا نشد. این وضعیت در مقایسه با حدود یک ماه قبل تغییر قابل‌توجهی محسوب می‌شود؛ زمانی که محموله‌های مشابه با صرف قیمت قابل‌ملاحظه‌ای نسبت به برنت معامله می‌شدند.
مذاکرات تهران و واشنگتن؛ عامل دوم کاهش قیمت نفت
افزایش جریان عرضه از خاورمیانه تنها عامل کاهش قیمت‌ها نیست. احتمال ازسرگیری مذاکرات میان ایران و آمریکا برای دستیابی به توافق صلح نیز در تغییر انتظارات معامله‌گران و کاهش ریسک ژئوپلیتیکی بازار نقش داشته است.
قیمت نفت برنت و شاخص نفت‌خام آمریکا، وست تگزاس اینترمدیت، در معاملات روز دوشنبه حدود ۷ درصد کاهش یافتند؛ افتی که پس از رسیدن قیمت‌ها به بالاترین سطح شش‌ماهه در ماه اکتبر اتفاق افتاد.
وارن پترسون، رئیس راهبرد کالا در بانک آی‌ان‌جی، در یادداشتی درباره وضعیت بازار انرژی اعلام کرد که بازارها با عقب‌نشینی قابل‌توجه قیمت‌ها مواجه شده‌اند. به گفته او، امیدهای تازه درباره احتمال آغاز مذاکرات میان ایران و آمریکا در این روند موثر بوده است.
پترسون البته یادآور شده است که پیش‌تر نیز نشانه‌هایی از احتمال مذاکره مطرح شده بود، اما به نتیجه ملموسی منجر نشد. با این حال، به اعتقاد او، در مقطع کنونی پیام‌های مثبتی از هر دو طرف به گوش می‌رسد.
بازار نفت میان بازگشت عرضه و تداوم ریسک جنگ
آنچه در بازار نفت خاورمیانه در حال وقوع است، بیش از هر چیز نشان‌دهنده کاهش تدریجی فشار عرضه است. افزایش صادرات عربستان، امارات، عراق و کویت، تغییر ساختار معاملات نفت دبی و افت قیمت محموله‌های فیزیکی دریای شمال، همگی از تعدیل شرایط کمبود نفت حکایت دارند.
با این حال، نمی‌توان این تحولات را به معنای پایان بحران عرضه یا بازگشت کامل بازار جهانی نفت به وضعیت پیش از جنگ تلقی کرد. صادرات ایران همچنان متوقف مانده و آینده جریان انتقال نفت از تنگه هرمز به تحولات سیاسی و امنیتی منطقه وابسته است.
در واقع، بازار نفت اکنون تحت تاثیر دو نیروی متفاوت قرار دارد: از یک سو، افزایش تدریجی عرضه کشورهای عربی و از سوی دیگر، احتمال کاهش ریسک ژئوپلیتیکی در صورت پیشرفت مذاکرات تهران و واشنگتن.
ادامه روند کاهشی قیمت‌ها به این بستگی دارد که آیا افزایش صادرات منطقه‌ای پایدار خواهد ماند و آیا تحولات دیپلماتیک می‌تواند به کاهش واقعی محدودیت‌های تجاری و امنیتی منجر شود یا خیر. تا آن زمان، کاهش قیمت نفت را باید نشانه‌ای از تعدیل انتظارات بازار دانست، نه لزوما پایان بحران انرژی ناشی از جنگ.