هزینه حمل، بازار جهانی نفت را دوپاره کرد

نفت‌خام سنگین به دلیل چگالی بیشتر، معمولا برای پالایشگاه‌هایی که با هدف فرآوری این نوع خوراک طراحی شده‌اند، گزینه‌ای اقتصادی‌تر از نفت سبک است. این پالایشگاه‌ها می‌توانند از نفت سنگین، فرآورده‌هایی مانند گازوئیل و بنزین تولید کنند و در صورت پایین بودن هزینه حمل، از حاشیه سود مناسبی برخوردار شوند.
اما افزایش هزینه انتقال نفت، این مزیت اقتصادی را تحت فشار قرار داده است. در نتیجه، نفتی که می‌تواند برای پالایشگاه‌های آسیایی و اروپایی جذاب باشد، در کشورهای تولیدکننده انباشته می‌شود؛ زیرا انتقال آن به بازارهای مصرف، هزینه‌ای سنگین بر دوش فروشندگان و خریداران می‌گذارد.
اسکات شلتون، متخصص بازار انرژی در شرکت TP ICAP، عامل اصلی این وضعیت را هزینه حمل‌ونقل می‌داند. ونزوئلا، آمریکا و کانادا بیش از مصرف داخلی خود نفت تولید می‌کنند و برای متعادل کردن بازارهایشان به صادرات، به‌ویژه به آسیا، وابسته‌اند. افزایش هزینه حمل دریایی، اکنون این مسیر صادراتی را با محدودیت جدی مواجه کرده است.

چرا نفت ارزان خریدار ندارد؟
در شرایط عادی، افزایش قیمت گازوئیل در آمریکا باید تقاضا برای نفت سنگین را تقویت کند؛ زیرا پالایش نفت سنگین در پالایشگاه‌های مناسب می‌تواند بازده بیشتری از برخی فرآورده‌های میانی، از جمله گازوئیل، ایجاد کند. با این حال، پالایشگاه‌های ساحل خلیج مکزیک آمریکا تا حد ظرفیت عملیاتی خود نفت خریداری کرده‌اند و امکان جذب نامحدود محموله‌های جدید را ندارند.
از سوی دیگر، عرضه نفت در قاره آمریکا افزایش یافته است. صادرات ونزوئلا پس از بازداشت نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور پیشین این کشور، از سوی آمریکا در ژانویه و تلاش‌های بعدی واشنگتن برای احیای صنعت نفت ونزوئلا رشد کرده است. تولید کانادا نیز به رکورد رسیده و دولت آمریکا بیش از ۱۳۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری نفت خود را آزاد کرده است.
مجموع این عوامل، حجم نفت قابل عرضه در منطقه را افزایش داده، اما ظرفیت جذب و انتقال آن با همان سرعت رشد نکرده است.

هزینه نفتکش‌ها چگونه بازار را مختل کرد؟
هزینه اجاره نفتکش‌های غول‌پیکر برای انتقال نفت از سواحل خلیج مکزیک آمریکا به آسیا از ماه فوریه بیش از پنج برابر شده است. یکی از عوامل این افزایش، استفاده از انتقال کشتی‌به‌کشتی در خلیج عمان است؛ روشی که در شرایط محدودیت مسیرهای متعارف کشتیرانی، زمان و ظرفیت بیشتری از ناوگان جهانی را درگیر می‌کند.
هزینه انتقال نفت با یک نفتکش غول‌پیکر از سواحل خلیج مکزیک آمریکا به اروپا در هفته پیش از انتشار گزارش، حدود ۴۶ میلیون دلار، معادل ۲۴.۵ دلار به ازای هر بشکه، برآورد شده بود. این رقم پیش از آغاز جنگ علیه ایران در اواخر فوریه، حدود ۶.۵ میلیون دلار یا نزدیک به چهار دلار برای هر بشکه بود.
هزینه حمل محموله‌ای از قاره آمریکا به آسیا نیز در همان مقطع از ۸۰ میلیون دلار فراتر رفت؛ رقمی معادل حدود ۴۰ دلار برای هر بشکه. در ابتدای سال، هزینه چنین سفری حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون دلار بود.
این ارقام نشان می‌دهد که افزایش هزینه حمل، دیگر یک هزینه جانبی در تجارت نفت نیست؛ بلکه می‌تواند اساس اقتصادی یک مسیر صادراتی را تغییر دهد. نفتی که در مبدا ارزان است، ممکن است پس از افزودن هزینه حمل، بیمه و عملیات انتقال دریایی، برای خریدار نهایی مزیت قیمتی خود را از دست بدهد.

افت قیمت نفت سنگین کانادا، کلمبیا و اکوادور
فشار ناشی از افزایش هزینه حمل در قیمت نفت‌های سنگین منطقه نیز منعکس شده است. بر اساس داده‌های موسسه قیمت‌گذاری آرگوس مدیا، قیمت شاخص‌های اصلی نفت سنگین کانادا، کلمبیا و اکوادور طی شش هفته بیش از ۱۰ دلار به ازای هر بشکه کاهش یافته و به پایین‌ترین سطح شش هفته‌ای رسیده است.
قیمت نفت وست‌کانادا سلکت، بدون احتساب هزینه حمل و بیمه، در روز پنجشنبه حدود ۷۴ دلار در هر بشکه بود. نفت واسکونیا، شاخص اصلی نفت کلمبیا، حدود ۸۴ دلار و نفت اورینته اکوادور حدود ۷۶ دلار قیمت داشت.
دو معامله‌گر نیز قیمت نفت ونزوئلا را، بدون هزینه حمل، در همان مقطع حدود ۷۴.۵۰ دلار برای هر بشکه اعلام کردند.
این ارقام نشان می‌دهد که اختلال در تجارت دریایی می‌تواند به کاهش ارزش نفت تولیدکنندگان در مبدا منجر شود؛ حتی زمانی که قیمت‌های مرجع جهانی در سطوح بالایی قرار دارند.

پالایشگاه‌های آمریکا به سقف ظرفیت نزدیک شده‌اند
طبق داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، پالایشگاه‌های این کشور در سال جاری به‌طور میانگین هفتگی با حدود ۹۳.۵ درصد ظرفیت فعالیت کرده‌اند؛ بالاترین سطح در ۲۸ سال گذشته.
قیمت‌های بالای گازوئیل، پالایشگاه‌ها را به افزایش تولید و استفاده حداکثری از ظرفیت موجود سوق داده است. با این حال، حتی پالایشگاه‌های پیچیده و مجهز به فرآیندهای تبدیل نفت سنگین نیز محدودیت دارند و نمی‌توانند هر نوع خوراکی را بدون توجه به ترکیب آن، به هر میزان وارد فرآیند تولید کنند.
ایروین، تحلیلگر نفت و انرژی توضیح می‌دهد که افزایش عرضه نفت ونزوئلا و آزادسازی نفت از ذخایر اضطراری آمریکا طی ماه‌های گذشته، استفاده از واحدهای کک‌سازی پالایشگاه‌ها را به سطوح نزدیک به حداکثر ظرفیت رسانده است. اکنون افزایش هزینه حمل نیز مانع دیگری برای انتقال این نفت به بازارهای شرق شده و به انباشت نفت سنگین و ترش در قاره آمریکا دامن زده است.
واحدهای کک‌سازی با تبدیل باقی‌مانده‌های سنگین نفت‌خام به خوراک قابل استفاده در تولید فرآورده‌هایی مانند گازوئیل و بنزین، نقش مهمی در فرآوری نفت سنگین دارند. با این حال، افزایش سهم نفت سنگین در خوراک پالایشگاه، فشار بیشتری بر ظرفیت این واحدها وارد می‌کند.
علاوه بر این، بسیاری از پالایشگاه‌های آمریکا برای فرآوری نفت تولید شده در بخش فراساحلی خلیج مکزیک، مانند نفت مارس ترش، طراحی شده‌اند. این پالایشگاه‌ها برای استفاده از نفت کانادا یا ونزوئلا ممکن است به ترکیب آن با خوراک سبک‌تر نیاز داشته باشند؛ عاملی که انعطاف‌پذیری آنها را در جذب نفت مازاد محدود می‌کند.

نتیجه برای بازار جهانی نفت
به نظر می‌رسد در بازار فعلی، دسترسی به نفت‌خام به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست. ظرفیت پالایش، نوع خوراک موردنیاز، دسترسی به نفتکش و هزینه انتقال، همگی در تعیین مسیر تجارت و قیمت نهایی نقش دارند.
افزایش هزینه حمل باعث شده است نفت سنگین در قاره آمریکا انباشته شود، در حالی که خریداران آسیایی و اروپایی با محدودیت عرضه مواجه‌اند. این شکاف نشان می‌دهد که حتی وجود ذخایر و منابع نفتی فراوان نیز در صورت اختلال در زنجیره حمل‌ونقل، لزوما به معنای تامین آسان و ارزان بازار نیست.
در چنین شرایطی، هزینه لجستیک می‌تواند مزیت تولیدکنندگان را تغییر دهد، حاشیه سود پالایشگاه‌ها را تحت فشار قرار دهد و مسیرهای سنتی تجارت نفت را دگرگون کند. بازار جهانی نفت با کمبود مطلق منابع مواجه نیست؛ بلکه بخشی از مشکل، ناتوانی در رساندن نفت مناسب به پالایشگاه مناسب، در زمان مناسب و با هزینه اقتصادی است.

منبع: رویترز | ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶