1405/06/13
از مدیریت زنجیره تامین تا تثبیت تولید و تابآوری؛
عملکرد شرکت ملی پالایش و پخش در دولت چهاردهم
تامین خوراک و راهبری پالایشگاهها
در چارچوب سیاستهای وزارت نفت در دولت چهاردهم، تامین مستمر و متناسب خوراک پالایشگاهها و راهبری یکپارچه زنجیره تولید از بخش بالادستی تا پالایش و توزیع، بهعنوان یکی از الزامات اصلی تحقق اهداف صنعت پالایش و پخش مورد توجه قرار گرفت. در این چارچوب، با هماهنگی و راهبری وزارت نفت، تامین خوراک مورد نیاز پالایشگاهها، مدیریت ترکیب و تخصیص خوراک متناسب با ظرفیت و نیاز واحدهای پالایشی، استفاده از ظرفیتهای بخش بالادستی نفت و گاز و ایجاد هماهنگی میان تولید نفت خام و میعانات گازی و ظرفیتهای پالایشی دنبال شد.
این رویکرد، ضمن فراهم کردن زمینه افزایش و نگهداشت تولید فرآوردههای نفتی، امکان برنامهریزی برای اجرای طرحهای کیفیسازی و بهبود مشخصات فرآوردهها، رفع گلوگاههای عملیاتی و استمرار فعالیت پالایشگاهها را فراهم کرد. همچنین در شرایط ناشی از محدودیتهای وارداتی، آسیب به زیرساختها و کاهش مقطعی دسترسی به برخی منابع خوراک، راهبری وزارت نفت و هماهنگی میان بخشهای بالادستی، پالایشی و انتقال، نقش مؤثری در بازتنظیم جریان خوراک، استفاده از خوراکهای جایگزین و استمرار تولید فرآوردههای مورد نیاز کشور ایفا کرد.
بر این اساس، سیاستگذاری و راهبری وزارت نفت در حوزه تامین خوراک و ایجاد هماهنگی میان حلقههای مختلف زنجیره نفت و فرآورده، یکی از پیششرطهای اساسی تحقق برنامههای شرکت ملی پالایش و پخش در حوزه افزایش و نگهداشت تولید، کیفیسازی فرآورده، مدیریت مصرف و تابآوری زنجیره تامین سوخت محسوب میشود.
در حوزه شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، در ابتدای دولت چهاردهم، با کاهش شدید ذخایر استراتژیک بنزین و نفتگاز نیروگاهی، ناترازی فرآورده و زنجیره تامین سوخت در وضعیت مخاطرهآمیزی قرار داشت. بدین منظور، این شرکت برای حل مسئله ناترازی، رویکرد سنتی خود در «عرضهمحوری» صرف را به رویکرد «مدیریت مصرف» تغییر داد و برنامه راهبردی شرکت حول «نگهداشت و افزایش تولید با تأکید بر کیفیسازی فرآورده» و نیز «مدیریت مصرف و بهینهسازی» تنظیم شد. همچنین با توجه به رخداد دو جنگ تحمیلی و استمرار تنش با دشمن متخاصم، موضوع تابآوری زنجیره تامین سوخت از اهمیت ویژهای برخوردار است.
تولید و کیفیسازی فرآوردهها
در حوزه نگهداشت و افزایش تولید با تأکید بر کیفیسازی فرآورده، اقدامات زیر در طول دولت چهاردهم صورت پذیرفته است:
• افزایش خوراک نفت خام و میعانات گازی به میزان 4%، به میزان 2370 هزار بشکه در روز.
• رفع گلوگاههای عملیاتی و اصلاح فرآیندهای تولید و افزایش پایدار تولید بنزین به میزان 3% (3 میلیون لیتر در روز) و نفتگاز به میزان 4% (4 میلیون لیتر در روز) نسبت به 18 ماهه پایانی دولت سیزدهم.
• بهرهبرداری از طرحهای ارتقای کیفی فرآورده پالایشگاهی به ارزش 875 میلیون دلار و افزایش 3% تولید نفتگاز و بنزین یورو 4 و 5 (نفتگاز پالایشگاه آبادان (هیدروکراکینگ) / بنزین پالایشگاه شیراز (ایزومراسیون نفتای سبک) / نفتسفید پالایشگاه اصفهان (KHT) / نفتگاز پالایشگاه شیراز (DHT)).
• نگهداشت تولید با تعمیرات اساسی 22 واحد در پالایشگاههای کشور.
ر تثبیت میزان تولید بنزین موتور پالایشگاهی (متوسط 110 میلیون لیتر در روز) بهرغم آسیبهای وارده به تأسیسات ذخیرهسازی، کاهش ظرفیت انتقال فرآورده، حمله به پالایشگاه لاوان (کاهش 50 درصدی ظرفیت پالایش آن) و آسیبهای وارده به تأسیسات گازی پارس جنوبی (کاهش میعانات گازی بهعنوان خوراک) در جریان جنگهای تحمیلی دوم و سوم.
مدیریت مصرف و بهینهسازی
از سوی دیگر، در حوزه مدیریت مصرف و بهینهسازی اقدامات زیر در طول دولت چهاردهم صورت پذیرفته است:
ت صفر نمودن واردات نفتگاز در سال 1404 با کاهش 4 میلیون لیتری مصرف نفتگاز در بخشهای مختلف.
• کاهش سهمیه روزانه تخصیصی به کارتهای سوخت شخصی از 172 میلیون لیتر در روز به 115 میلیون لیتر در روز در طول دولت چهاردهم.
• کاهش دوره ذخیرهسازی سهمیه اول بنزین در کارتهای سوخت از 6 ماه به 3 ماه.
• متنوعسازی سبد سوخت با استفاده از توسعه LPG.
• اصلاح تدریجی قیمت و نظام یارانه بنزین.
• اصلاح تدریجی قیمت نفتگاز، نفت سفید و ATK.
• واردات و توزیع بنزین سوپر (ویژه) وارداتی با قیمت تمامشده توسط بخش خصوصی.
گ بازپرداخت مطالبات پیمانکاران تبدیل صنعت CNG به میزان 44 میلیون دلار از طریق اوراق صرفهجویی گاز.
• افزایش 46% تولید کارخانهای، تبدیل کارگاهی و تعویض مخازن فرسوده CNG نسبت به دولت سیزدهم.
• کاهش 11% متوسط مصرف گاز مایع و 1% متوسط مصرف نفتگاز غیرنیروگاهی نسبت به دولت سیزدهم از طریق بهینهسازی فرآیند تخصیص.
• بهبود پایداری شبکه برق با افزایش 46% تامین نیاز نفتگاز نیروگاهی.
• پذیرش اوراق صرفهجویی نفتگاز به منظور تامین مالی طرحهای نوسازی ناوگان.
• تعریف بسته نوسازی ناوگان به ارزش 500 میلیون دلار.
توازن میان عرضه و تقاضا صرفاً با مدیریت مؤلفههای تولید و مصرف ممکن نیست؛ بنابراین، به منظور ایجاد شبکه پایدار توزیع، شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران در دو حوزه دیگر نیز مطابق با سند راهبردی خود اقدامات زیر را انجام داده است:
تابآوری زنجیره تامین سوخت
• مدیریت شوکهای تقاضا تا سقف 200 میلیون لیتر در روز در روزهای نخست دو جنگ.
• بازگردانی زیرساختهای انتقال و توزیع از طریق میانبرسازی خطوط مرتبط با تأسیسات انتقال نفت شهرری.
• افزایش خوراک نفتخام پالایشگاهها و جایگزینی میعانات گازی با نفتا به منظور استمرار عملیات پالایشی.
• افزایش 10 درصدی متوسط تولید بنزین در 4 ماهه نخست 1405 نسبت به مدت مشابه سال گذشته، به منظور جبران کاهش عرضه ناشی از محدودیت واردات با محاصره دریایی.
توسعه زیرساختهای انتقال
بهرهبرداری از 1000 کیلومتر خط لوله انتقال نفت خام و فرآورده به منظور افزایش خوراک تحویلی و نیز بهبود فرآیندهای توزیع فرآورده در کشور، با در سرویس قرار گرفتن:
• خط بندرعباس-رفسنجان (456 کیلومتر / 26 اینچ).
• خط نفتخام سبزآب–شازند (330 کیلومتر / 30 و 26 اینچ).
• انشعاب خط لوله خوراک پالایشگاه بندرعباس از خط لوله گوره–جاسک.
• خط لوله تبریز–خوی–ارومیه (220 کیلومتر / 14 اینچ).
• اتصال 6 نیروگاه به خط لوله انتقال فرآورده به منظور مدیریت انتقال سوخت مایع به نیروگاهها و جلوگیری از انحراف.
مدیریت و توازن ذخایر
توازن ذخایر سرزمینی، یکی از مشکلات کلیدی سیستم توزیع فرآورده، بهویژه در ایام سوخت زمستانی بود. بدین منظور، شرکت ضمن متوازن نمودن حجم ذخیرهسازی در گستره کشور، به منظور حفظ تابآوری، بهویژه در شمال شرق و شمال غرب هنگام کاهش توان شبکه گاز در زمستان، اقدامات زیر را انجام داده است:
• رکوردشکنی در سطح ذخایر نفتگاز نیروگاهی در ابتدای دوره سوخت زمستانی 1404 به میزان تاریخی 3.4 میلیارد لیتر.
• افزایش 20% سطح ذخایر نفتگاز نیروگاهی در ابتدای مرداد 1405 نسبت به زمان مشابه سال گذشته، به میزان تاریخی 3.2 میلیارد لیتر، علیرغم کاهش توان لجستیکی شرکت ملی پخش و توان انتقال شرکت خطوط لوله.
• افزایش 51% متوسط تحویل روزانه نفتگاز در دوره سوخت زمستانی (آبان تا بهمن) سال 1403 نسبت به سال 1402.
• توزیع بالغ بر 420 میلیون لیتر نفتکوره کمگوگرد در 4 نیروگاه بخاری منتخب با همکاری سازمان محیط زیست.
توسعه سرمایه انسانی
بهبود نظام جبران خدمات، توسعه فردی و سازمانی این سرمایهها از طریق نظام جانشینپروری با تأسیس مرکز نمو، شکوفایی و ارزیابی صنعت پالایش و پخش صورت گرفت. برنامههایی نظیر ایجاد پروفایل شایستگی، اصلاح نظام انتصاب مبتنی بر منشأ و گواهیهای صلاحیت حرفهای در دست اقدام است.
پژوهش، نوآوری و تحول دیجیتال
• تأسیس صندوق خطرپذیر شرکتی (CVC) صنعت پالایش و پخش.
• بهرهبرداری از سامانه هوش تجاری (BI) و تحت پوشش قرار گرفتن 50% فرآیندهای زنجیره ارزش در آن.
• افزایش 15 برابری تعداد قراردادهای پژوهشی با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی نسبت به دولت سیزدهم.
در چارچوب سیاستهای وزارت نفت در دولت چهاردهم، تامین مستمر و متناسب خوراک پالایشگاهها و راهبری یکپارچه زنجیره تولید از بخش بالادستی تا پالایش و توزیع، بهعنوان یکی از الزامات اصلی تحقق اهداف صنعت پالایش و پخش مورد توجه قرار گرفت. در این چارچوب، با هماهنگی و راهبری وزارت نفت، تامین خوراک مورد نیاز پالایشگاهها، مدیریت ترکیب و تخصیص خوراک متناسب با ظرفیت و نیاز واحدهای پالایشی، استفاده از ظرفیتهای بخش بالادستی نفت و گاز و ایجاد هماهنگی میان تولید نفت خام و میعانات گازی و ظرفیتهای پالایشی دنبال شد.
این رویکرد، ضمن فراهم کردن زمینه افزایش و نگهداشت تولید فرآوردههای نفتی، امکان برنامهریزی برای اجرای طرحهای کیفیسازی و بهبود مشخصات فرآوردهها، رفع گلوگاههای عملیاتی و استمرار فعالیت پالایشگاهها را فراهم کرد. همچنین در شرایط ناشی از محدودیتهای وارداتی، آسیب به زیرساختها و کاهش مقطعی دسترسی به برخی منابع خوراک، راهبری وزارت نفت و هماهنگی میان بخشهای بالادستی، پالایشی و انتقال، نقش مؤثری در بازتنظیم جریان خوراک، استفاده از خوراکهای جایگزین و استمرار تولید فرآوردههای مورد نیاز کشور ایفا کرد.
بر این اساس، سیاستگذاری و راهبری وزارت نفت در حوزه تامین خوراک و ایجاد هماهنگی میان حلقههای مختلف زنجیره نفت و فرآورده، یکی از پیششرطهای اساسی تحقق برنامههای شرکت ملی پالایش و پخش در حوزه افزایش و نگهداشت تولید، کیفیسازی فرآورده، مدیریت مصرف و تابآوری زنجیره تامین سوخت محسوب میشود.
در حوزه شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی، در ابتدای دولت چهاردهم، با کاهش شدید ذخایر استراتژیک بنزین و نفتگاز نیروگاهی، ناترازی فرآورده و زنجیره تامین سوخت در وضعیت مخاطرهآمیزی قرار داشت. بدین منظور، این شرکت برای حل مسئله ناترازی، رویکرد سنتی خود در «عرضهمحوری» صرف را به رویکرد «مدیریت مصرف» تغییر داد و برنامه راهبردی شرکت حول «نگهداشت و افزایش تولید با تأکید بر کیفیسازی فرآورده» و نیز «مدیریت مصرف و بهینهسازی» تنظیم شد. همچنین با توجه به رخداد دو جنگ تحمیلی و استمرار تنش با دشمن متخاصم، موضوع تابآوری زنجیره تامین سوخت از اهمیت ویژهای برخوردار است.
تولید و کیفیسازی فرآوردهها
در حوزه نگهداشت و افزایش تولید با تأکید بر کیفیسازی فرآورده، اقدامات زیر در طول دولت چهاردهم صورت پذیرفته است:
• افزایش خوراک نفت خام و میعانات گازی به میزان 4%، به میزان 2370 هزار بشکه در روز.
• رفع گلوگاههای عملیاتی و اصلاح فرآیندهای تولید و افزایش پایدار تولید بنزین به میزان 3% (3 میلیون لیتر در روز) و نفتگاز به میزان 4% (4 میلیون لیتر در روز) نسبت به 18 ماهه پایانی دولت سیزدهم.
• بهرهبرداری از طرحهای ارتقای کیفی فرآورده پالایشگاهی به ارزش 875 میلیون دلار و افزایش 3% تولید نفتگاز و بنزین یورو 4 و 5 (نفتگاز پالایشگاه آبادان (هیدروکراکینگ) / بنزین پالایشگاه شیراز (ایزومراسیون نفتای سبک) / نفتسفید پالایشگاه اصفهان (KHT) / نفتگاز پالایشگاه شیراز (DHT)).
• نگهداشت تولید با تعمیرات اساسی 22 واحد در پالایشگاههای کشور.
ر تثبیت میزان تولید بنزین موتور پالایشگاهی (متوسط 110 میلیون لیتر در روز) بهرغم آسیبهای وارده به تأسیسات ذخیرهسازی، کاهش ظرفیت انتقال فرآورده، حمله به پالایشگاه لاوان (کاهش 50 درصدی ظرفیت پالایش آن) و آسیبهای وارده به تأسیسات گازی پارس جنوبی (کاهش میعانات گازی بهعنوان خوراک) در جریان جنگهای تحمیلی دوم و سوم.
مدیریت مصرف و بهینهسازی
از سوی دیگر، در حوزه مدیریت مصرف و بهینهسازی اقدامات زیر در طول دولت چهاردهم صورت پذیرفته است:
ت صفر نمودن واردات نفتگاز در سال 1404 با کاهش 4 میلیون لیتری مصرف نفتگاز در بخشهای مختلف.
• کاهش سهمیه روزانه تخصیصی به کارتهای سوخت شخصی از 172 میلیون لیتر در روز به 115 میلیون لیتر در روز در طول دولت چهاردهم.
• کاهش دوره ذخیرهسازی سهمیه اول بنزین در کارتهای سوخت از 6 ماه به 3 ماه.
• متنوعسازی سبد سوخت با استفاده از توسعه LPG.
• اصلاح تدریجی قیمت و نظام یارانه بنزین.
• اصلاح تدریجی قیمت نفتگاز، نفت سفید و ATK.
• واردات و توزیع بنزین سوپر (ویژه) وارداتی با قیمت تمامشده توسط بخش خصوصی.
گ بازپرداخت مطالبات پیمانکاران تبدیل صنعت CNG به میزان 44 میلیون دلار از طریق اوراق صرفهجویی گاز.
• افزایش 46% تولید کارخانهای، تبدیل کارگاهی و تعویض مخازن فرسوده CNG نسبت به دولت سیزدهم.
• کاهش 11% متوسط مصرف گاز مایع و 1% متوسط مصرف نفتگاز غیرنیروگاهی نسبت به دولت سیزدهم از طریق بهینهسازی فرآیند تخصیص.
• بهبود پایداری شبکه برق با افزایش 46% تامین نیاز نفتگاز نیروگاهی.
• پذیرش اوراق صرفهجویی نفتگاز به منظور تامین مالی طرحهای نوسازی ناوگان.
• تعریف بسته نوسازی ناوگان به ارزش 500 میلیون دلار.
توازن میان عرضه و تقاضا صرفاً با مدیریت مؤلفههای تولید و مصرف ممکن نیست؛ بنابراین، به منظور ایجاد شبکه پایدار توزیع، شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران در دو حوزه دیگر نیز مطابق با سند راهبردی خود اقدامات زیر را انجام داده است:
تابآوری زنجیره تامین سوخت
• مدیریت شوکهای تقاضا تا سقف 200 میلیون لیتر در روز در روزهای نخست دو جنگ.
• بازگردانی زیرساختهای انتقال و توزیع از طریق میانبرسازی خطوط مرتبط با تأسیسات انتقال نفت شهرری.
• افزایش خوراک نفتخام پالایشگاهها و جایگزینی میعانات گازی با نفتا به منظور استمرار عملیات پالایشی.
• افزایش 10 درصدی متوسط تولید بنزین در 4 ماهه نخست 1405 نسبت به مدت مشابه سال گذشته، به منظور جبران کاهش عرضه ناشی از محدودیت واردات با محاصره دریایی.
توسعه زیرساختهای انتقال
بهرهبرداری از 1000 کیلومتر خط لوله انتقال نفت خام و فرآورده به منظور افزایش خوراک تحویلی و نیز بهبود فرآیندهای توزیع فرآورده در کشور، با در سرویس قرار گرفتن:
• خط بندرعباس-رفسنجان (456 کیلومتر / 26 اینچ).
• خط نفتخام سبزآب–شازند (330 کیلومتر / 30 و 26 اینچ).
• انشعاب خط لوله خوراک پالایشگاه بندرعباس از خط لوله گوره–جاسک.
• خط لوله تبریز–خوی–ارومیه (220 کیلومتر / 14 اینچ).
• اتصال 6 نیروگاه به خط لوله انتقال فرآورده به منظور مدیریت انتقال سوخت مایع به نیروگاهها و جلوگیری از انحراف.
مدیریت و توازن ذخایر
توازن ذخایر سرزمینی، یکی از مشکلات کلیدی سیستم توزیع فرآورده، بهویژه در ایام سوخت زمستانی بود. بدین منظور، شرکت ضمن متوازن نمودن حجم ذخیرهسازی در گستره کشور، به منظور حفظ تابآوری، بهویژه در شمال شرق و شمال غرب هنگام کاهش توان شبکه گاز در زمستان، اقدامات زیر را انجام داده است:
• رکوردشکنی در سطح ذخایر نفتگاز نیروگاهی در ابتدای دوره سوخت زمستانی 1404 به میزان تاریخی 3.4 میلیارد لیتر.
• افزایش 20% سطح ذخایر نفتگاز نیروگاهی در ابتدای مرداد 1405 نسبت به زمان مشابه سال گذشته، به میزان تاریخی 3.2 میلیارد لیتر، علیرغم کاهش توان لجستیکی شرکت ملی پخش و توان انتقال شرکت خطوط لوله.
• افزایش 51% متوسط تحویل روزانه نفتگاز در دوره سوخت زمستانی (آبان تا بهمن) سال 1403 نسبت به سال 1402.
• توزیع بالغ بر 420 میلیون لیتر نفتکوره کمگوگرد در 4 نیروگاه بخاری منتخب با همکاری سازمان محیط زیست.
توسعه سرمایه انسانی
بهبود نظام جبران خدمات، توسعه فردی و سازمانی این سرمایهها از طریق نظام جانشینپروری با تأسیس مرکز نمو، شکوفایی و ارزیابی صنعت پالایش و پخش صورت گرفت. برنامههایی نظیر ایجاد پروفایل شایستگی، اصلاح نظام انتصاب مبتنی بر منشأ و گواهیهای صلاحیت حرفهای در دست اقدام است.
پژوهش، نوآوری و تحول دیجیتال
• تأسیس صندوق خطرپذیر شرکتی (CVC) صنعت پالایش و پخش.
• بهرهبرداری از سامانه هوش تجاری (BI) و تحت پوشش قرار گرفتن 50% فرآیندهای زنجیره ارزش در آن.
• افزایش 15 برابری تعداد قراردادهای پژوهشی با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی نسبت به دولت سیزدهم.